De Muysc cubun - Lengua Muisca
(Redirigido desde «guahaiasuka»)
guahaiasuca#I su. intr. Desbaratarse, dañarse, deshacerse (Arruinarse lo que se hizo) || guahaiasuca#II su. tr. Dañar, echar a perder. || guahaiasuca#III || guahaiasuca#IV || guahaiasuca#V || guahaiasuca#L I
Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez
(2008 - 2026).
guahaiasuca
Fon. Gonz.*/uahaiasuka/ Cons.
*/ɣuahaiasuka/
I. su. intr. Desbaratarse, dañarse, deshacerse ( Arruinarse lo que se hizo. )
Paradigma verbal: guahaia (su. intr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-guahaia-o | z-guahaia-suca | z-guahaia-nynga | z-guahaia-iua |
| neg. | z-guahaia-za | z-guahaia-suca-za | z-guahaia-zi-nga | z-guahaia-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-guahaia-o | m-guahaia-suca | m-guahaia-nynga | m-guahaia-iua |
| neg. | m-guahaia-za | m-guahaia-suca-za | m-guahaia-zi-nga | m-guahaia-za-n iua |
| 3.ª | a-guahaia-o | a-guahaia-suca | a-guahaia-nynga | a-guahaia-iua |
| neg. | a-guahaia-za | a-guahaia-suca-za | a-guahaia-zi-nga | a-guahaia-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-guahaia-o | chi-guahaia-suca | chi-guahaia-nynga | chi-guahaia-iua |
| neg. | chi-guahaia-za | chi-guahaia-suca-za | chi-guahaia-zi-nga | chi-guahaia-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-guahaia-o | mi-guahaia-suca | mi-guahaia-nynga | mi-guahaia-iua |
| neg. | mi-guahaia-za | mi-guahaia-suca-za | mi-guahaia-zi-nga | mi-guahaia-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-guahaia-ua | cha-guahaia-suca | cha-guahaia-nynga | cha-guahaia-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-guahaia-ua | ma-guahaia-suca | ma-guahaia-nynga | ma-guahaia-nynguepqua |
| 3.ª | a-guahaia-ua | a-guahaia-suca | a-guahaia-nynga | a-guahaia-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-guahaia-ua | chi-guahaia-suca | chi-guahaia-nynga | chi-guahaia-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-guahaia-ua | mi-guahaia-suca | mi-guahaia-nynga | mi-guahaia-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-guahaia-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-guahaia-ua |
Errar la obra = aguahaiasuca = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 73v
Desbaratarse. aguahaiansuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 54r
b~.
II. su. tr. Dañar, echar a perder.
II. su. tr. Dañar, echar a perder.
Paradigma verbal: guahaia (su. tr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-guahaia-o | z-b-guahaia-suca | z-b-guahaia-nynga | z-b-guahaia-iua |
| neg. | z-b-guahaia-za | z-b-guahaia-suca-za | z-b-guahaia-zi-nga | z-b-guahaia-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-guahaia-o | m-m-guahaia-suca | m-m-guahaia-nynga | m-m-guahaia-iua |
| neg. | m-m-guahaia-za | m-m-guahaia-suca-za | m-m-guahaia-zi-nga | m-m-guahaia-za-n iua |
| 3.ª | a-b-guahaia-o | a-b-guahaia-suca | a-b-guahaia-nynga | a-b-guahaia-iua |
| neg. | a-b-guahaia-za | a-b-guahaia-suca-za | a-b-guahaia-zi-nga | a-b-guahaia-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-guahaia-o | chi-b-guahaia-suca | chi-b-guahaia-nynga | chi-b-guahaia-iua |
| neg. | chi-b-guahaia-za | chi-b-guahaia-suca-za | chi-b-guahaia-zi-nga | chi-b-guahaia-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-guahaia-o | mi-b-guahaia-suca | mi-b-guahaia-nynga | mi-b-guahaia-iua |
| neg. | mi-b-guahaia-za | mi-b-guahaia-suca-za | mi-b-guahaia-zi-nga | mi-b-guahaia-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-guahaia-ua | cha-guahaia-suca | cha-guahaia-nynga | cha-guahaia-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-guahaia-ua | ma-guahaia-suca | ma-guahaia-nynga | ma-guahaia-nynguepqua |
| 3.ª | guahaia-ua | guahaia-suca | guahaia-nynga | guahaia-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-guahaia-ua | chi-guahaia-suca | chi-guahaia-nynga | chi-guahaia-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-guahaia-ua | mi-guahaia-suca | mi-guahaia-nynga | mi-guahaia-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | guahaia-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | guahaia-ua |
Ver también " Dañar ": guahaia
Dañar, generalmente. Bguahaiasuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 50r
