De Muysc cubun - Lengua Muisca

m (Texto reemplaza - '|CONJUGACION = ' a '|PLANTILLAS = ')
m (Clasificar |cit: mover {{come}}, {{sema}} y cognados a |come=, |sema*=, |cog=)
 
(No se muestran 32 ediciones intermedias de 4 usuarios)
Línea 1: Línea 1:
{{MUYSKA
+
{{MUI-ESP
 
|IPA_GONZALEZ  = kahaʂɨsuka
 
|IPA_GONZALEZ  = kahaʂɨsuka
 
|IPA_CONSTENLA =  
 
|IPA_CONSTENLA =  
|IPA_KUBUN    = khaʂɨsuka
+
|PROTO        = khaʂɨsuka
|MORFOLOGIA    =  
+
|MORFOLOGIA    = cahachy [[-suca]]
|CATEGORIA_1  = -suka
+
|ORDEN        = ci_cahachysuca
|CATEGORIA_2  =
+
}}
|CATEGORIA_3  =
+
 
|DEFINICION    =  
+
{{I| su. tr. | Desgajar, desgranar
 +
|def = Separar violenta e irremediablemente un elemento del lugar en el que naturalmente ha surgido
  
1. Desgajar.
+
|con =
{{dic_anonymous|Desgajar. ''Bcaha chysuca'' [o] ''bchuzysuca''.|fol 56r}}
 
{{dic_anonymous|Desgajarse. ''Acahachynsuca''.|fol 56r}}
 
2. Desgranar maíz.
 
{{dic_anonymous|Desgranar maíz. ''Bcahachysuca''.|fol 56r}}
 
  
|PLANTILLAS    =  
+
{{verbo
|COMENTARIOS  =
+
|imp = cahach
|VER_TAMBIEN  =  
+
|par_pas = cahachua
 +
|par_pre = cahachysuca
 +
|par_fut = cahachynynga
 
}}
 
}}
 +
 +
 +
 +
 +
 +
|cit=
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
{{voc_158|Desgajar. ''Bcahachysuca'' [o] ''bchuzysuca''.|56r}}
 +
{{voc_158|Desdentado <nowiki>=</nowiki> ''aquyhyquy taco pquaoa'', l, ''aquyhy quy taco puyna'', l, ''xinhua'', l, ''sica <u>cahachua</u>'' <nowiki>=</nowiki>|56r}}
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
|sub=
 +
 +
{{subacep
 +
|
 +
| Coger fruta del arbol.
 +
| citas =
 +
{{voc_158|Cojer fruta del árbol. ''Bcahachysuca''. Ymperatiuo, ''cahachu''. Partiçipios: ''chaiahachysuca, chacahachua, chacahachynynga''''.|39v}}
 +
}}
 +
 +
{{subacep
 +
|
 +
| Desgranar maíz (lit. desgajar).
 +
| citas =
 +
{{voc_158|Desgranar maíz. ''Bcahachysuca''.|56r}}
 +
{{muisquismo|escachar}}
 +
}}
 +
 +
 +
 +
 +
 +
|sema=Desgajar}}

Revisión actual - 09:41 17 sep 2025

cahachysuca#I su. tr. Desgajar, desgranar (Separar violenta e irremediablemente un elemento del lugar en el que naturalmente ha surgido) || cahachysuca#II  || cahachysuca#III  || cahachysuca#IV  || cahachysuca#V  || cahachysuca#L I

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

cahachysuca, cachisuca

Fon. Gonz.*/kahaʂɨsuka/ Cons. */kahatʲɨsuka/
Morf. cahachy -suca
    {{{GRUPO}}}
    I. su. tr. Desgajar, desgranar ( Separar violenta e irremediablemente un elemento del lugar en el que naturalmente ha surgido. ) Imp. cahach. Part. de pret. cahachua. Part. de pres. cahachysuca. Part. de fut. cahachynynga.
    Conjugar
    Paradigma verbal: cahachy (su. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-b-cahachyz-b-cahachy-sucaz-b-cahachy-nyngaz-b-cahachy-iua
    neg.z-b-cahachy-zaz-b-cahachy-suca-zaz-b-cahachy-zi-ngaz-b-cahachy-za-n iua
    2.ª sg.m-m-cahachym-m-cahachy-sucam-m-cahachy-nyngam-m-cahachy-iua
    neg.m-m-cahachy-zam-m-cahachy-suca-zam-m-cahachy-zi-ngam-m-cahachy-za-n iua
    3.ªa-b-cahachya-b-cahachy-sucaa-b-cahachy-nyngaa-b-cahachy-iua
    neg.a-b-cahachy-zaa-b-cahachy-suca-zaa-b-cahachy-zi-ngaa-b-cahachy-za-n iua
    1.ª pl.chi-b-cahachychi-b-cahachy-sucachi-b-cahachy-nyngachi-b-cahachy-iua
    neg.chi-b-cahachy-zachi-b-cahachy-suca-zachi-b-cahachy-zi-ngachi-b-cahachy-za-n iua
    2.ª pl.mi-b-cahachymi-b-cahachy-sucami-b-cahachy-nyngami-b-cahachy-iua
    neg.mi-b-cahachy-zami-b-cahachy-suca-zami-b-cahachy-zi-ngami-b-cahachy-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-cahachy-uacha-cahachy-sucacha-cahachy-nyngacha-cahachy-nynguepqua
    2.ª sg.ma-cahachy-uama-cahachy-sucama-cahachy-nyngama-cahachy-nynguepqua
    3.ªcahachy-uacahachy-sucacahachy-nyngacahachy-nynguepqua
    1.ª pl.chi-cahachy-uachi-cahachy-sucachi-cahachy-nyngachi-cahachy-nynguepqua
    2.ª pl.mi-cahachy-uami-cahachy-sucami-cahachy-nyngami-cahachy-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)cahachy-u
    2.ª pl. (Imp.)cahachy-ua
    Ver también " Desgajar ": cahachyn, cahachynsuca, cahachysuca, chuzysuca
    Desgajar. Bcahachysuca [o] bchuzysuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 56r
    Desdentado = aquyhyquy taco pquaoa, l, aquyhy quy taco puyna, l, xinhua, l, sica cahachua = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 56r
    1. Coger fruta del arbol.
      Cojer fruta del árbol. Bcahachysuca. Ymperatiuo, cahachu. Partiçipios: chaiahachysuca, chacahachua, chacahachynynga''. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 39v
    2. Desgranar maíz (lit. desgajar).
      Desgranar maíz. Bcahachysuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 56r
      Ver muisquismo escachar.