De Muysc cubun - Lengua Muisca

m
m
Línea 2: Línea 2:
 
|IPA_GONZALEZ  = ʂiβɨsuka
 
|IPA_GONZALEZ  = ʂiβɨsuka
 
|IPA_CONSTENLA =  
 
|IPA_CONSTENLA =  
|IPA_GOMEZ    = (PCC) *(tsʲ)iw- → *(tsʲ)iwə-
+
|IPA_GOMEZ    = (PCC) *(tsʲ)iw- → *()iwə-
 
|COME          = 1. Probable fenómeno de metátesis.
 
|COME          = 1. Probable fenómeno de metátesis.
 
|MORFOLOGIA    =  
 
|MORFOLOGIA    =  
Línea 18: Línea 18:
 
{{arh|chwa-|ver|Frank}}
 
{{arh|chwa-|ver|Frank}}
  
{{II|su. tr.|Probar, mirar a ver. }}
+
{{II|su. tr.| Ver de alguien, poner atención, cuidar.}}
 +
{{voc_158|''Amicun zona íuquynque guequa amuys umpqua <u>umchibuynynga</u>'', La tersera vísítar los enfermoʃ |134v}}
 +
 
 +
{{III|su. tr.|Probar, mirar a ver. }}
 
{{voc_158|Prouar a haçer <nowiki>=</nowiki> ''bquys bchibysuca''[,] ''quyu machiba'', prueba a haçerlo <nowiki>=</nowiki>
 
{{voc_158|Prouar a haçer <nowiki>=</nowiki> ''bquys bchibysuca''[,] ''quyu machiba'', prueba a haçerlo <nowiki>=</nowiki>
 
Pruebate eʃa camiseta <nowiki>=</nowiki> ''yc azo machiba'', asi disen eſtos|104r}}
 
Pruebate eʃa camiseta <nowiki>=</nowiki> ''yc azo machiba'', asi disen eſtos|104r}}

Revisión del 16:10 24 mar 2018

chibysuca#I su. tr. Mirar, ver, observar.  || chibysuca#II su. tr. Ver de, ver por, poner atención, atender, cuidar.  || chibysuca#III su. tr. Probar, mirar a ver.  || chibysuca#IV su. tr. *Confiar.  || chibysuca#V  || chibysuca#L I

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

chibysuca, chibisuca

Fon. Gonz.*/ʂiβɨsuka/ Cons. */tʲiβɨsuka/
    {{{GRUPO}}}
    I. su. tr. Mirar. 
    Conjugar
    Paradigma verbal: chiby (su. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-b-chibyz-b-chiby-sucaz-b-chiby-nyngaz-b-chiby-iua
    neg.z-b-chiby-zaz-b-chiby-suca-zaz-b-chiby-zi-ngaz-b-chiby-za-n iua
    2.ª sg.m-m-chibym-m-chiby-sucam-m-chiby-nyngam-m-chiby-iua
    neg.m-m-chiby-zam-m-chiby-suca-zam-m-chiby-zi-ngam-m-chiby-za-n iua
    3.ªa-b-chibya-b-chiby-sucaa-b-chiby-nyngaa-b-chiby-iua
    neg.a-b-chiby-zaa-b-chiby-suca-zaa-b-chiby-zi-ngaa-b-chiby-za-n iua
    1.ª pl.chi-b-chibychi-b-chiby-sucachi-b-chiby-nyngachi-b-chiby-iua
    neg.chi-b-chiby-zachi-b-chiby-suca-zachi-b-chiby-zi-ngachi-b-chiby-za-n iua
    2.ª pl.mi-b-chibymi-b-chiby-sucami-b-chiby-nyngami-b-chiby-iua
    neg.mi-b-chiby-zami-b-chiby-suca-zami-b-chiby-zi-ngami-b-chiby-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-chiby-uacha-chiby-sucacha-chiby-nyngacha-chiby-nynguepqua
    2.ª sg.ma-chiby-uama-chiby-sucama-chiby-nyngama-chiby-nynguepqua
    3.ªchiby-uachiby-sucachiby-nyngachiby-nynguepqua
    1.ª pl.chi-chiby-uachi-chiby-sucachi-chiby-nyngachi-chiby-nynguepqua
    2.ª pl.mi-chiby-uami-chiby-sucami-chiby-nyngami-chiby-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)chiby-u
    2.ª pl. (Imp.)chiby-ua

    Imp. chibu. Part. de pret. chiba.

    Mirar. Bchibysuca, actiuo [o] ichiby gosqua, neutro. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 87v
    ¿Dónde está Pedro? Míralo. ¿Pedroz epquano asucune? Machiba. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 59v
    Ver también "Mirar": chibygosqua, chibysuca, istysuca
    Ikʉ (Arhuaco): chwa- - ver (Frank )


    II. su. tr. Ver de alguien, poner atención, cuidar. 
    Conjugar
    Paradigma verbal: chiby (su. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-b-chibyz-b-chiby-sucaz-b-chiby-nyngaz-b-chiby-iua
    neg.z-b-chiby-zaz-b-chiby-suca-zaz-b-chiby-zi-ngaz-b-chiby-za-n iua
    2.ª sg.m-m-chibym-m-chiby-sucam-m-chiby-nyngam-m-chiby-iua
    neg.m-m-chiby-zam-m-chiby-suca-zam-m-chiby-zi-ngam-m-chiby-za-n iua
    3.ªa-b-chibya-b-chiby-sucaa-b-chiby-nyngaa-b-chiby-iua
    neg.a-b-chiby-zaa-b-chiby-suca-zaa-b-chiby-zi-ngaa-b-chiby-za-n iua
    1.ª pl.chi-b-chibychi-b-chiby-sucachi-b-chiby-nyngachi-b-chiby-iua
    neg.chi-b-chiby-zachi-b-chiby-suca-zachi-b-chiby-zi-ngachi-b-chiby-za-n iua
    2.ª pl.mi-b-chibymi-b-chiby-sucami-b-chiby-nyngami-b-chiby-iua
    neg.mi-b-chiby-zami-b-chiby-suca-zami-b-chiby-zi-ngami-b-chiby-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-chiby-uacha-chiby-sucacha-chiby-nyngacha-chiby-nynguepqua
    2.ª sg.ma-chiby-uama-chiby-sucama-chiby-nyngama-chiby-nynguepqua
    3.ªchiby-uachiby-sucachiby-nyngachiby-nynguepqua
    1.ª pl.chi-chiby-uachi-chiby-sucachi-chiby-nyngachi-chiby-nynguepqua
    2.ª pl.mi-chiby-uami-chiby-sucami-chiby-nyngami-chiby-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)chiby-u
    2.ª pl. (Imp.)chiby-ua
    Amicun zona íuquynque guequa amuys umpqua umchibuynynga, La tersera vísítar los enfermoʃ [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 134v


    III. su. tr. Probar, mirar a ver. 
    Conjugar
    Paradigma verbal: chiby (su. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-b-chibyz-b-chiby-sucaz-b-chiby-nyngaz-b-chiby-iua
    neg.z-b-chiby-zaz-b-chiby-suca-zaz-b-chiby-zi-ngaz-b-chiby-za-n iua
    2.ª sg.m-m-chibym-m-chiby-sucam-m-chiby-nyngam-m-chiby-iua
    neg.m-m-chiby-zam-m-chiby-suca-zam-m-chiby-zi-ngam-m-chiby-za-n iua
    3.ªa-b-chibya-b-chiby-sucaa-b-chiby-nyngaa-b-chiby-iua
    neg.a-b-chiby-zaa-b-chiby-suca-zaa-b-chiby-zi-ngaa-b-chiby-za-n iua
    1.ª pl.chi-b-chibychi-b-chiby-sucachi-b-chiby-nyngachi-b-chiby-iua
    neg.chi-b-chiby-zachi-b-chiby-suca-zachi-b-chiby-zi-ngachi-b-chiby-za-n iua
    2.ª pl.mi-b-chibymi-b-chiby-sucami-b-chiby-nyngami-b-chiby-iua
    neg.mi-b-chiby-zami-b-chiby-suca-zami-b-chiby-zi-ngami-b-chiby-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-chiby-uacha-chiby-sucacha-chiby-nyngacha-chiby-nynguepqua
    2.ª sg.ma-chiby-uama-chiby-sucama-chiby-nyngama-chiby-nynguepqua
    3.ªchiby-uachiby-sucachiby-nyngachiby-nynguepqua
    1.ª pl.chi-chiby-uachi-chiby-sucachi-chiby-nyngachi-chiby-nynguepqua
    2.ª pl.mi-chiby-uami-chiby-sucami-chiby-nyngami-chiby-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)chiby-u
    2.ª pl. (Imp.)chiby-ua
    Prouar a haçer = bquys bchibysuca[,] quyu machiba, prueba a haçerlo = Pruebate eʃa camiseta = yc azo machiba, asi disen eſtos [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 104r