Revisión del 13:53 14 sep 2025

quyhyusuca#I su. tr. Cavar, excavar. || quyhyusuca#II || quyhyusuca#III || quyhyusuca#IV || quyhyusuca#V || quyhyusuca#L I

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

quyhyusuca

Fon. Gonz.*/kɨhɨusuca/ Cons. */kɨhɨusuka/

I. su. tr. Cavar, excavar.

Fin.

aquyhyune

Part. fin.

aquyhyuca

Part. de pret.

quyhyua

Part. de pres.

quyhyusuca

Part. de fut.

quyhyunynga

Conjugar

Paradigma verbal: quyhyu (su. tr.)

Serie de Flexión Verbal

Persona	Perfectivo	Imperfectivo	Irrealis	Destinativo
1.ª sg.	z-b-quyhyu	z-b-quyhyu-suca	z-b-quyhyu-nynga	z-b-quyhyu-iua
neg.	z-b-quyhyu-za	z-b-quyhyu-suca-za	z-b-quyhyu-zi-nga	z-b-quyhyu-za-n iua
2.ª sg.	m-m-quyhyu	m-m-quyhyu-suca	m-m-quyhyu-nynga	m-m-quyhyu-iua
neg.	m-m-quyhyu-za	m-m-quyhyu-suca-za	m-m-quyhyu-zi-nga	m-m-quyhyu-za-n iua
3.ª	a-b-quyhyu	a-b-quyhyu-suca	a-b-quyhyu-nynga	a-b-quyhyu-iua
neg.	a-b-quyhyu-za	a-b-quyhyu-suca-za	a-b-quyhyu-zi-nga	a-b-quyhyu-za-n iua
1.ª pl.	chi-b-quyhyu	chi-b-quyhyu-suca	chi-b-quyhyu-nynga	chi-b-quyhyu-iua
neg.	chi-b-quyhyu-za	chi-b-quyhyu-suca-za	chi-b-quyhyu-zi-nga	chi-b-quyhyu-za-n iua
2.ª pl.	mi-b-quyhyu	mi-b-quyhyu-suca	mi-b-quyhyu-nynga	mi-b-quyhyu-iua
neg.	mi-b-quyhyu-za	mi-b-quyhyu-suca-za	mi-b-quyhyu-zi-nga	mi-b-quyhyu-za-n iua

Serie de Nominalización

Persona	Resultativa	Factual	Irrealis	Prospectiva
1.ª sg.	cha-quyhyu-ua	cha-quyhyu-suca	cha-quyhyu-nynga	cha-quyhyu-nynguepqua
2.ª sg.	ma-quyhyu-ua	ma-quyhyu-suca	ma-quyhyu-nynga	ma-quyhyu-nynguepqua
3.ª	quyhyu-ua	quyhyu-suca	quyhyu-nynga	quyhyu-nynguepqua
1.ª pl.	chi-quyhyu-ua	chi-quyhyu-suca	chi-quyhyu-nynga	chi-quyhyu-nynguepqua
2.ª pl.	mi-quyhyu-ua	mi-quyhyu-suca	mi-quyhyu-nynga	mi-quyhyu-nynguepqua

Modo Imperativo

Persona	Forma Única
2.ª sg. (Imp.)	quyhyu-u
2.ª pl. (Imp.)	quyhyu-ua

Cabar. Bquyhyusuca. Ymperatiuo, quyhyu. Partiçipios, chaquyhyusuca, chaquyhyua, chaquyhyunynga.
Cabado estar. Aquyhyune.
Cabada cosa. Aquyhyuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 38r

uwa central: cuíhinro - cavar (zanjas) (Headland )

Barí ará: ʔundasekajnə - cavar (HUber & Reed)

damana: kuíi - cavar (Trillos )

Ikʉ (Arhuaco): a'po'sʉn di - excavar (Frank )

kággaba (kogui): kuíh-ĩ - cavar (Huber & Reed )

ette taara: íttikuít- - cavar (Huber & Reed)

1. hischaz a~. Cavar (para la labrar la tierra)

Cabar en tierra por labrar = bgyisuca, L, hichaz bquyhyusuca, [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 38r

Ver también "Cavar": quyhyusuca

@@ Línea 18: / Línea 18: @@
 }}
-{{I| su. tr. | Cavar, excavar. }}
+{{I| su. tr. | Cavar, excavar.
+|con =
 {{verbo
 |fin = aquyhyune
@@ Línea 25: / Línea 27: @@
 |par_pre = quyhyusuca
 |par_fut = quyhyunynga
+}}
 }}
 {{voc_158|Cabar. ''Bquyhyusuca''. Ymperatiuo, ''quyhyu''. Partiçipios, ''chaquyhyusuca, chaquyhyua, chaquyhyunynga''.<br>