De Muysc cubun - Lengua Muisca
m (Clasificar |cit: mover {{come}}, {{sema}} y cognados a |come=, |sema*=, |cog=) |
|||
| (No se muestran 30 ediciones intermedias de 3 usuarios) | |||
| Línea 1: | Línea 1: | ||
| − | {{ | + | {{MUI-ESP |
| − | |||
|IPA_GONZALEZ = ɣɨhɨtɨsuka | |IPA_GONZALEZ = ɣɨhɨtɨsuka | ||
|IPA_CONSTENLA = | |IPA_CONSTENLA = | ||
| − | | | + | |PROTO1 = kaxakətis- → kəɾoˈktə- |
| − | | | + | |PROTO = ɡəɾoˈkətə- → ˈɡəɾʔtə- |
| − | + | |FON = ɡəʔtə | |
| − | + | |GRUPO = | |
| − | | | ||
| − | | | ||
| − | I. | + | [[c1::ɡ:0]] |
| − | + | [[c1::ə:e]] | |
| − | {{manuscrito_2923|Atestar | + | [[c1::0:ɾ]] |
| − | + | [[c1::0:o]] | |
| − | {{ | + | [[c1::ʔt:h]] |
| + | [[c1::ə:o]] | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |MORFOLOGIA = gyhyty [[-suca]] | ||
| + | }} | ||
| + | |||
| + | {{I| su. tr. | Embutir, atestar, empujar, *llenar |cit= | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | <!-- erojo-kro --> | ||
| + | |||
| + | <!-- ʔorokdə-kajne --> | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |sub= | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | {{subacep | ||
| + | | yc/yquy b~ | ||
| + | | Atestar, embutir (Llenar alguna cosa presionando con lo mismo que se llena) | ||
| + | | sema = Atestar | ||
| + | | citas = | ||
| + | {{manuscrito_2923|Atestar = ''Iquy Zebgyhytysuca''. l. ''Yquy zebzytysuca''.|8r}} | ||
| + | }} | ||
| + | |||
| + | {{subacep | ||
| + | | yn b~ | ||
| + | | Empujar con la punta de algo. | ||
| + | | sema = Empujar | ||
| + | | citas = | ||
| + | {{voc_158|Arrimar el dedo v otro ynstrumento por la punta y apretar. ''Yn bgyhytysuca''.|20r}} | ||
| + | }} | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |cog= | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | {{tuf|erojocro| v. llenar (estómago)|Headland}} | ||
| + | {{tuf|uhruro|2. adj. lleno|Headland}} | ||
| + | {{mot|ʔorokdəkajne|empujar|Huber & Reed}} | ||
| + | {{mbp|ɨrkɨt-i|empujar|Huber & Reed}} | ||
| + | {{arh|araʔtwís-ən|empujar|Huber & Reed}} | ||
| + | {{kog|jo axa-ldéʃ-i|empujar|Huber & Reed}} | ||
| − | |||
| − | |||
| − | |||
}} | }} | ||
Revisión actual - 10:45 17 sep 2025
gyhytysuca#I su. tr. Embutir, atestar, empujar, *llenar || gyhytysuca#II || gyhytysuca#III || gyhytysuca#IV || gyhytysuca#V || gyhytysuca#L I
Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez
(2008 - 2026).
gyhytysuca
Fon. Gonz.*/ɣɨhɨtɨsuka/ Cons.
*/ɣɨhɨtɨsuka/
Morf. gyhyty -suca
- Atestar, embutir (Llenar alguna cosa presionando con lo mismo que se llena)
Atestar = Iquy Zebgyhytysuca. l. Yquy zebzytysuca. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - Ms. 2923. fol. 8r
Ver también " Atestar ": gyhytysuca, zytysuca
- Empujar con la punta de algo.
Arrimar el dedo v otro ynstrumento por la punta y apretar. Yn bgyhytysuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 20r
Ver también " Empujar ": gyhytysuca
I. su. tr. Embutir, atestar, empujar, *llenar
Paradigma verbal: gyhyty (su. tr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-gyhyty | z-b-gyhyty-suca | z-b-gyhyty-nynga | z-b-gyhyty-iua |
| neg. | z-b-gyhyty-za | z-b-gyhyty-suca-za | z-b-gyhyty-zi-nga | z-b-gyhyty-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-gyhyty | m-m-gyhyty-suca | m-m-gyhyty-nynga | m-m-gyhyty-iua |
| neg. | m-m-gyhyty-za | m-m-gyhyty-suca-za | m-m-gyhyty-zi-nga | m-m-gyhyty-za-n iua |
| 3.ª | a-b-gyhyty | a-b-gyhyty-suca | a-b-gyhyty-nynga | a-b-gyhyty-iua |
| neg. | a-b-gyhyty-za | a-b-gyhyty-suca-za | a-b-gyhyty-zi-nga | a-b-gyhyty-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-gyhyty | chi-b-gyhyty-suca | chi-b-gyhyty-nynga | chi-b-gyhyty-iua |
| neg. | chi-b-gyhyty-za | chi-b-gyhyty-suca-za | chi-b-gyhyty-zi-nga | chi-b-gyhyty-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-gyhyty | mi-b-gyhyty-suca | mi-b-gyhyty-nynga | mi-b-gyhyty-iua |
| neg. | mi-b-gyhyty-za | mi-b-gyhyty-suca-za | mi-b-gyhyty-zi-nga | mi-b-gyhyty-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-gyhyty-ua | cha-gyhyty-suca | cha-gyhyty-nynga | cha-gyhyty-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-gyhyty-ua | ma-gyhyty-suca | ma-gyhyty-nynga | ma-gyhyty-nynguepqua |
| 3.ª | gyhyty-ua | gyhyty-suca | gyhyty-nynga | gyhyty-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-gyhyty-ua | chi-gyhyty-suca | chi-gyhyty-nynga | chi-gyhyty-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-gyhyty-ua | mi-gyhyty-suca | mi-gyhyty-nynga | mi-gyhyty-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | gyhyty-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | gyhyty-ua |
uwa central: erojocro - v. llenar (estómago) (Headland
)
uwa central: uhruro - 2. adj. lleno (Headland
)
Barí ará: ʔorokdəkajne - empujar (Huber & Reed)
Ikʉ (Arhuaco): araʔtwís-ən - empujar (Huber & Reed
)
kággaba (kogui): jo axa-ldéʃ-i - empujar (Huber & Reed
)
yc/yquy b~
yn b~
