De Muysc cubun - Lengua Muisca

m
m
 
(No se muestran 10 ediciones intermedias del mismo usuario)
Línea 2: Línea 2:
 
|IPA_GONZALEZ  = kaskua
 
|IPA_GONZALEZ  = kaskua
 
|IPA_CONSTENLA =  
 
|IPA_CONSTENLA =  
|IPA_GOMEZ    =  
+
|PROTO        =  
 
|MORFOLOGIA    = [[caque]][[-squa]]
 
|MORFOLOGIA    = [[caque]][[-squa]]
 
|HOMO          = casqua
 
|HOMO          = casqua
Línea 8: Línea 8:
 
}}
 
}}
  
{{I| sq. intr. quy. | Pelear, contender, luchar, reñir.}}
+
 
 +
{{I| sq. intr. quy. | Pelear, contender, luchar, reñir
 +
|cit=
 +
 
 
{{voc_158|Pelear. ''Zecasqua'' [o] ''caquez bquysqua''.|96v}}
 
{{voc_158|Pelear. ''Zecasqua'' [o] ''caquez bquysqua''.|96v}}
{{sema|Reñir}}
 
  
 +
|sema=Reñir
 +
}}
 +
 +
 +
{{II| sq. tr. quy. | Embestir, acometer, golpear | b~
 +
|con =
  
{{II| sq. tr. quy. | Embestir, acometer, golpear | b~}}
 
 
{{verbo
 
{{verbo
|=pre|bcaquy
+
|pre=bcaquy
 
}}
 
}}
  
:1. '''amuys ~'''. Embestir a alguien, darle golpes.
+
|cit=
 +
|sub=
 +
 
 +
{{subacep
 +
| amuys ~
 +
| Embestir a alguien, darle golpes.
 +
| sema = Acometer
 +
| citas =
 
{{voc_158|Acometer a otro. ''Amuys zemisqua'' [o] ''amuys bcasqua; bcaque''.|4v}}
 
{{voc_158|Acometer a otro. ''Amuys zemisqua'' [o] ''amuys bcasqua; bcaque''.|4v}}
{{sema|Acometer}}
+
}}
  
:2. '''hycazies ~'''. Despeñar (literalmente golpear en el precipicio.)
+
{{subacep
 +
| hycazies ~
 +
| Despeñar (literalmente golpear en el precipicio.)
 +
| citas =
 
{{voc_158|Despeñarse. ''Hyiazies zemisqua'' [o] ''hycazies bcasqua''. Pretérito, ''bcaque''.|56r}}
 
{{voc_158|Despeñarse. ''Hyiazies zemisqua'' [o] ''hycazies bcasqua''. Pretérito, ''bcaque''.|56r}}
 +
}}
  
 
+
}}
{{L_I| loc. v. tr. | Declarar alguna verdad, manifestar alguna cosa. | muyian/s a~ }}
 
{{voc_158|Aclararse la uerdad. ''Ocanxingue muyian antasqua'' [o] ''aguesnuc muyian antasqua'' [o] ''muyian abcasqua''. Pretérito, ''abcaque'' [o] ''muyian amisqua''.|4r}}
 
{{voc_158|Descubrirse alguna cosa, manifestarse, aclararse. ''Muyian agosqua'', [o] ''muyian azasqua'' [o] ''muyian abcasqua'', pret[érit]o, ''abcaque''.|54v}}
 
{{voc_158|Magnifestar una cosa. ''Muyian amisqua'' [o] ''muyias abcas­qua'' [o] ''zes amisqua''.|86v}}
 

Revisión actual - 09:39 24 feb 2026

casqua(2)#I sq. intr. quy. Pelear, contender, luchar, reñir  || casqua(2)#II sq. tr. quy. Embestir, acometer, golpear  || casqua(2)#III  || casqua(2)#IV  || casqua(2)#V  || casqua(2)#L I

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

casqua(2)

Fon. Gonz.*/kaskua/ Cons. */kaskua/
    {{{GRUPO}}}
    I. sq. intr. quy. Pelear, contender, luchar, reñir 
    Conjugar
    Paradigma verbal: ca (sq. intr. quy.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-caquyz-ca-squaz-ca-ngaz-ca-iua
    neg.z-ca-zaz-ca-squa-zaz-ca-zi-ngaz-ca-za-n iua
    2.ª sg.m-caquym-ca-squam-ca-ngam-ca-iua
    neg.m-ca-zam-ca-squa-zam-ca-zi-ngam-ca-za-n iua
    3.ªa-caquya-ca-squaa-ca-ngaa-ca-iua
    neg.a-ca-zaa-ca-squa-zaa-ca-zi-ngaa-ca-za-n iua
    1.ª pl.chi-caquychi-ca-squachi-ca-ngachi-ca-iua
    neg.chi-ca-zachi-ca-squa-zachi-ca-zi-ngachi-ca-za-n iua
    2.ª pl.mi-caquymi-ca-squami-ca-ngami-ca-iua
    neg.mi-ca-zami-ca-squa-zami-ca-zi-ngami-ca-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-cac-acha-ca-scacha-ca-ngacha-ca-nguepqua
    2.ª sg.ma-cac-ama-ca-scama-ca-ngama-ca-nguepqua
    3.ªa-cac-aa-ca-scaa-ca-ngaa-ca-nguepqua
    1.ª pl.chi-cac-achi-ca-scachi-ca-ngachi-ca-nguepqua
    2.ª pl.mi-cac-ami-ca-scami-ca-ngami-ca-nguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)a-cac-u
    2.ª pl. (Imp.)a-cac-ua

    Ver también " Reñir ": caque, casqua(2), fihisuagosqua, inago, inagosqua, quysqua

    Pelear. Zecasqua [o] caquez bquysqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 96v


    b~.
    II. sq. tr. quy. Embestir, acometer, golpear 
    Pret. bcaquy.
    Conjugar
    Paradigma verbal: ca (sq. tr. quy.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-b-caquyz-b-ca-squaz-b-ca-ngaz-b-ca-iua
    neg.z-b-ca-zaz-b-ca-squa-zaz-b-ca-zi-ngaz-b-ca-za-n iua
    2.ª sg.m-m-caquym-m-ca-squam-m-ca-ngam-m-ca-iua
    neg.m-m-ca-zam-m-ca-squa-zam-m-ca-zi-ngam-m-ca-za-n iua
    3.ªa-b-caquya-b-ca-squaa-b-ca-ngaa-b-ca-iua
    neg.a-b-ca-zaa-b-ca-squa-zaa-b-ca-zi-ngaa-b-ca-za-n iua
    1.ª pl.chi-b-caquychi-b-ca-squachi-b-ca-ngachi-b-ca-iua
    neg.chi-b-ca-zachi-b-ca-squa-zachi-b-ca-zi-ngachi-b-ca-za-n iua
    2.ª pl.mi-b-caquymi-b-ca-squami-b-ca-ngami-b-ca-iua
    neg.mi-b-ca-zami-b-ca-squa-zami-b-ca-zi-ngami-b-ca-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-cac-acha-ca-scacha-ca-ngacha-ca-nguepqua
    2.ª sg.ma-cac-ama-ca-scama-ca-ngama-ca-nguepqua
    3.ªcac-aca-scaca-ngaca-nguepqua
    1.ª pl.chi-cac-achi-ca-scachi-ca-ngachi-ca-nguepqua
    2.ª pl.mi-cac-ami-ca-scami-ca-ngami-ca-nguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)cac-u
    2.ª pl. (Imp.)cac-ua
      amuys ~
    1. Embestir a alguien, darle golpes.

      Acometer a otro. Amuys zemisqua [o] amuys bcasqua; bcaque. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 4v

      Ver también " Acometer ": casqua(2), misqua

    2. hycazies ~
    3. Despeñar (literalmente golpear en el precipicio.)

      Despeñarse. Hyiazies zemisqua [o] hycazies bcasqua. Pretérito, bcaque. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 56r