De Muysc cubun - Lengua Muisca

m
Línea 15: Línea 15:
  
  
{{I| su. tr. | Tocar o golpear | ys/yn b~. }} (Imperativo: ''[[imp::ys gyiu]]'').
+
{{I| su. tr. | Tocar, tañer dando golpes. | ys/yn b~. }} (Imperativo: ''[[imp::ys gyiu]]'').
 
+
{{voc_2922|tañer dando golpes <nowiki>=</nowiki> ''Ysbgyisuca''.|fol 40r}}
:1. '''ys b~'''. Golpear.
 
 
{{voc_158|Golpear. ''Ys bgyisuca''.|fol 78v}}
 
{{voc_158|Golpear. ''Ys bgyisuca''.|fol 78v}}
  
:2. '''ues b~'''. Llamar a la puerta.
+
:1. '''ues b~'''. Llamar a la puerta.
 
{{voc_158|Llamar a la puerta. ''Gue quyhycus bgyisuca'' [o] ''gues bgyisuca''.|fol 85r}}
 
{{voc_158|Llamar a la puerta. ''Gue quyhycus bgyisuca'' [o] ''gues bgyisuca''.|fol 85r}}
  
:3. '''campana yn b~'''. Tocar la campana.
+
:2. '''campana yn b~'''. Tocar la campana.
 
{{voc_158|Tiempo es ya de q[ue] toques a misa, ie misa campana yn mgyinyngac apqua. Tiempo es ya que digas misa, ie misa yn maguingac apqua. ¿Es ya tiempo de tocar a misa? Ieo misa campana yn ngyinyngac apqua? y rresponde: aún no es tiempo, sa apquaza; ya es tiempo, ia apqua.|fol 118r}}
 
{{voc_158|Tiempo es ya de q[ue] toques a misa, ie misa campana yn mgyinyngac apqua. Tiempo es ya que digas misa, ie misa yn maguingac apqua. ¿Es ya tiempo de tocar a misa? Ieo misa campana yn ngyinyngac apqua? y rresponde: aún no es tiempo, sa apquaza; ya es tiempo, ia apqua.|fol 118r}}
  

Revisión del 03:43 8 ene 2013

Plantilla:MUYSKA1


I. su. tr. Dirigir una fuerza contra alguien o algo. 
Conjugar
Paradigma verbal: gyi (su. tr.)
Serie de Flexión Verbal
PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
1.ª sg.z-b-gyiz-b-gyi-sucaz-b-gyi-nyngaz-b-gyi-iua
neg.z-b-gyi-zaz-b-gyi-suca-zaz-b-gyi-zi-ngaz-b-gyi-za-n iua
2.ª sg.m-m-gyim-m-gyi-sucam-m-gyi-nyngam-m-gyi-iua
neg.m-m-gyi-zam-m-gyi-suca-zam-m-gyi-zi-ngam-m-gyi-za-n iua
3.ªa-b-gyia-b-gyi-sucaa-b-gyi-nyngaa-b-gyi-iua
neg.a-b-gyi-zaa-b-gyi-suca-zaa-b-gyi-zi-ngaa-b-gyi-za-n iua
1.ª pl.chi-b-gyichi-b-gyi-sucachi-b-gyi-nyngachi-b-gyi-iua
neg.chi-b-gyi-zachi-b-gyi-suca-zachi-b-gyi-zi-ngachi-b-gyi-za-n iua
2.ª pl.mi-b-gyimi-b-gyi-sucami-b-gyi-nyngami-b-gyi-iua
neg.mi-b-gyi-zami-b-gyi-suca-zami-b-gyi-zi-ngami-b-gyi-za-n iua
Serie de Nominalización
PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
1.ª sg.cha-gyi-uacha-gyi-sucacha-gyi-nyngacha-gyi-nynguepqua
2.ª sg.ma-gyi-uama-gyi-sucama-gyi-nyngama-gyi-nynguepqua
3.ªgyi-uagyi-sucagyi-nyngagyi-nynguepqua
1.ª pl.chi-gyi-uachi-gyi-sucachi-gyi-nyngachi-gyi-nynguepqua
2.ª pl.mi-gyi-uami-gyi-sucami-gyi-nyngami-gyi-nynguepqua
Modo Imperativo
PersonaForma Única
2.ª sg. (Imp.)gyi-u
2.ª pl. (Imp.)gyi-ua
1. Pisar con pisón.
Pisar con pisón. Bgyisuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 98v Ms. 158. Voc. fol. fol 98v
2. Disparar.
Tirar arcabuz, flecha y otra qualquiera cosa. Bgyisuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 119r Ms. 158. Voc. fol. fol 119r


ys/yn b~..
I. su. tr. Tocar, tañer dando golpes. 
Conjugar
Paradigma verbal: gyi (su. tr.)
Serie de Flexión Verbal
PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
1.ª sg.z-b-gyiz-b-gyi-sucaz-b-gyi-nyngaz-b-gyi-iua
neg.z-b-gyi-zaz-b-gyi-suca-zaz-b-gyi-zi-ngaz-b-gyi-za-n iua
2.ª sg.m-m-gyim-m-gyi-sucam-m-gyi-nyngam-m-gyi-iua
neg.m-m-gyi-zam-m-gyi-suca-zam-m-gyi-zi-ngam-m-gyi-za-n iua
3.ªa-b-gyia-b-gyi-sucaa-b-gyi-nyngaa-b-gyi-iua
neg.a-b-gyi-zaa-b-gyi-suca-zaa-b-gyi-zi-ngaa-b-gyi-za-n iua
1.ª pl.chi-b-gyichi-b-gyi-sucachi-b-gyi-nyngachi-b-gyi-iua
neg.chi-b-gyi-zachi-b-gyi-suca-zachi-b-gyi-zi-ngachi-b-gyi-za-n iua
2.ª pl.mi-b-gyimi-b-gyi-sucami-b-gyi-nyngami-b-gyi-iua
neg.mi-b-gyi-zami-b-gyi-suca-zami-b-gyi-zi-ngami-b-gyi-za-n iua
Serie de Nominalización
PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
1.ª sg.cha-gyi-uacha-gyi-sucacha-gyi-nyngacha-gyi-nynguepqua
2.ª sg.ma-gyi-uama-gyi-sucama-gyi-nyngama-gyi-nynguepqua
3.ªgyi-uagyi-sucagyi-nyngagyi-nynguepqua
1.ª pl.chi-gyi-uachi-gyi-sucachi-gyi-nyngachi-gyi-nynguepqua
2.ª pl.mi-gyi-uami-gyi-sucami-gyi-nyngami-gyi-nynguepqua
Modo Imperativo
PersonaForma Única
2.ª sg. (Imp.)gyi-u
2.ª pl. (Imp.)gyi-ua
(Imperativo: ys gyiu).
tañer dando golpes = Ysbgyisuca. [sic] (Giraldo & Gómez, 2012) - 40r Ms. 2922. Voc. fol. fol 40r
Golpear. Ys bgyisuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 78v Ms. 158. Voc. fol. fol 78v
1. ues b~. Llamar a la puerta.
Llamar a la puerta. Gue quyhycus bgyisuca [o] gues bgyisuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 85r Ms. 158. Voc. fol. fol 85r
2. campana yn b~. Tocar la campana.
Tiempo es ya de q[ue] toques a misa, ie misa campana yn mgyinyngac apqua. Tiempo es ya que digas misa, ie misa yn maguingac apqua. ¿Es ya tiempo de tocar a misa? Ieo misa campana yn ngyinyngac apqua? y rresponde: aún no es tiempo, sa apquaza; ya es tiempo, ia apqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 118r Ms. 158. Voc. fol. fol 118r


yc b~.
I. su. tr. Clavar, hincar. 
Conjugar
Paradigma verbal: gyi (su. tr.)
Serie de Flexión Verbal
PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
1.ª sg.z-b-gyiz-b-gyi-sucaz-b-gyi-nyngaz-b-gyi-iua
neg.z-b-gyi-zaz-b-gyi-suca-zaz-b-gyi-zi-ngaz-b-gyi-za-n iua
2.ª sg.m-m-gyim-m-gyi-sucam-m-gyi-nyngam-m-gyi-iua
neg.m-m-gyi-zam-m-gyi-suca-zam-m-gyi-zi-ngam-m-gyi-za-n iua
3.ªa-b-gyia-b-gyi-sucaa-b-gyi-nyngaa-b-gyi-iua
neg.a-b-gyi-zaa-b-gyi-suca-zaa-b-gyi-zi-ngaa-b-gyi-za-n iua
1.ª pl.chi-b-gyichi-b-gyi-sucachi-b-gyi-nyngachi-b-gyi-iua
neg.chi-b-gyi-zachi-b-gyi-suca-zachi-b-gyi-zi-ngachi-b-gyi-za-n iua
2.ª pl.mi-b-gyimi-b-gyi-sucami-b-gyi-nyngami-b-gyi-iua
neg.mi-b-gyi-zami-b-gyi-suca-zami-b-gyi-zi-ngami-b-gyi-za-n iua
Serie de Nominalización
PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
1.ª sg.cha-gyi-uacha-gyi-sucacha-gyi-nyngacha-gyi-nynguepqua
2.ª sg.ma-gyi-uama-gyi-sucama-gyi-nyngama-gyi-nynguepqua
3.ªgyi-uagyi-sucagyi-nyngagyi-nynguepqua
1.ª pl.chi-gyi-uachi-gyi-sucachi-gyi-nyngachi-gyi-nynguepqua
2.ª pl.mi-gyi-uami-gyi-sucami-gyi-nyngami-gyi-nynguepqua
Modo Imperativo
PersonaForma Única
2.ª sg. (Imp.)gyi-u
2.ª pl. (Imp.)gyi-ua
(Imperativo: yc gyiu.)
Clabar hincar. Yc bgyisuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 38v Ms. 158. Voc. fol. fol 38v
Enclauar. Yc bgyisuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 71v Ms. 158. Voc. fol. fol 71v
Clábalo, esto es, híncalo. Yc gyiu. Así se a de deçir, y no, ys gyiu que quiere deçir, 'dale golpes', la qual palabra diçen para que le dé golpes al clauo con el martillo o piedra para que entre. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 38v Ms. 158. Voc. fol. fol 38v
Hincar en el suelo. Hichac bgyisuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 81v Ms. 158. Voc. fol. fol 81v


yc b~.
II. su. tr. Añadir, acrecentar, aumentar. 
Conjugar
Paradigma verbal: gyi (su. tr.)
Serie de Flexión Verbal
PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
1.ª sg.z-b-gyiz-b-gyi-sucaz-b-gyi-nyngaz-b-gyi-iua
neg.z-b-gyi-zaz-b-gyi-suca-zaz-b-gyi-zi-ngaz-b-gyi-za-n iua
2.ª sg.m-m-gyim-m-gyi-sucam-m-gyi-nyngam-m-gyi-iua
neg.m-m-gyi-zam-m-gyi-suca-zam-m-gyi-zi-ngam-m-gyi-za-n iua
3.ªa-b-gyia-b-gyi-sucaa-b-gyi-nyngaa-b-gyi-iua
neg.a-b-gyi-zaa-b-gyi-suca-zaa-b-gyi-zi-ngaa-b-gyi-za-n iua
1.ª pl.chi-b-gyichi-b-gyi-sucachi-b-gyi-nyngachi-b-gyi-iua
neg.chi-b-gyi-zachi-b-gyi-suca-zachi-b-gyi-zi-ngachi-b-gyi-za-n iua
2.ª pl.mi-b-gyimi-b-gyi-sucami-b-gyi-nyngami-b-gyi-iua
neg.mi-b-gyi-zami-b-gyi-suca-zami-b-gyi-zi-ngami-b-gyi-za-n iua
Serie de Nominalización
PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
1.ª sg.cha-gyi-uacha-gyi-sucacha-gyi-nyngacha-gyi-nynguepqua
2.ª sg.ma-gyi-uama-gyi-sucama-gyi-nyngama-gyi-nynguepqua
3.ªgyi-uagyi-sucagyi-nyngagyi-nynguepqua
1.ª pl.chi-gyi-uachi-gyi-sucachi-gyi-nyngachi-gyi-nynguepqua
2.ª pl.mi-gyi-uami-gyi-sucami-gyi-nyngami-gyi-nynguepqua
Modo Imperativo
PersonaForma Única
2.ª sg. (Imp.)gyi-u
2.ª pl. (Imp.)gyi-ua
Añadir. Yc bgyisuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 16v Ms. 158. Voc. fol. fol 16v
Acresentar, aumentar. Yc bgyisuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 5v Ms. 158. Voc. fol. fol 5v