De Muysc cubun - Lengua Muisca
m |
m |
||
| Línea 18: | Línea 18: | ||
{{arh|chwa-|ver|Frank}} | {{arh|chwa-|ver|Frank}} | ||
| − | {{II|su. tr.|Probar, | + | {{II|su. tr.|Probar, mirar a ver. }} |
{{voc_158|Prouar a haçer <nowiki>=</nowiki> ''bquys bchibysuca''[,] ''quyu machiba'', prueba a haçerlo <nowiki>=</nowiki> | {{voc_158|Prouar a haçer <nowiki>=</nowiki> ''bquys bchibysuca''[,] ''quyu machiba'', prueba a haçerlo <nowiki>=</nowiki> | ||
Pruebate eʃa camiseta <nowiki>=</nowiki> ''yc azo machiba'', asi disen eſtos|104r}} | Pruebate eʃa camiseta <nowiki>=</nowiki> ''yc azo machiba'', asi disen eſtos|104r}} | ||
Revisión del 15:56 9 mar 2017
chibysuca#I su. tr. Mirar, ver, observar. || chibysuca#II su. tr. Ver de, ver por, poner atención, atender, cuidar. || chibysuca#III su. tr. Probar, mirar a ver. || chibysuca#IV su. tr. *Confiar. || chibysuca#V || chibysuca#L I
Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez
(2008 - 2026).
chibysuca, chibisuca
Fon. Gonz.*/ʂiβɨsuka/ Cons.
*/tʲiβɨsuka/
I. su. tr. Mirar.
Paradigma verbal: chiby (su. tr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-chiby | z-b-chiby-suca | z-b-chiby-nynga | z-b-chiby-iua |
| neg. | z-b-chiby-za | z-b-chiby-suca-za | z-b-chiby-zi-nga | z-b-chiby-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-chiby | m-m-chiby-suca | m-m-chiby-nynga | m-m-chiby-iua |
| neg. | m-m-chiby-za | m-m-chiby-suca-za | m-m-chiby-zi-nga | m-m-chiby-za-n iua |
| 3.ª | a-b-chiby | a-b-chiby-suca | a-b-chiby-nynga | a-b-chiby-iua |
| neg. | a-b-chiby-za | a-b-chiby-suca-za | a-b-chiby-zi-nga | a-b-chiby-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-chiby | chi-b-chiby-suca | chi-b-chiby-nynga | chi-b-chiby-iua |
| neg. | chi-b-chiby-za | chi-b-chiby-suca-za | chi-b-chiby-zi-nga | chi-b-chiby-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-chiby | mi-b-chiby-suca | mi-b-chiby-nynga | mi-b-chiby-iua |
| neg. | mi-b-chiby-za | mi-b-chiby-suca-za | mi-b-chiby-zi-nga | mi-b-chiby-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-chiby-ua | cha-chiby-suca | cha-chiby-nynga | cha-chiby-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-chiby-ua | ma-chiby-suca | ma-chiby-nynga | ma-chiby-nynguepqua |
| 3.ª | chiby-ua | chiby-suca | chiby-nynga | chiby-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-chiby-ua | chi-chiby-suca | chi-chiby-nynga | chi-chiby-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-chiby-ua | mi-chiby-suca | mi-chiby-nynga | mi-chiby-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | chiby-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | chiby-ua |
Imp. chibu. Part. de pret. chiba.
Mirar. Bchibysuca, actiuo [o] ichiby gosqua, neutro. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 87v
¿Dónde está Pedro? Míralo. ¿Pedroz epquano asucune? Machiba. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 59v
Ver también "Mirar": chibygosqua, chibysuca, istysuca
Ikʉ (Arhuaco): chwa- - ver (Frank
)
II. su. tr. Probar, mirar a ver.
Paradigma verbal: chiby (su. tr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-chiby | z-b-chiby-suca | z-b-chiby-nynga | z-b-chiby-iua |
| neg. | z-b-chiby-za | z-b-chiby-suca-za | z-b-chiby-zi-nga | z-b-chiby-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-chiby | m-m-chiby-suca | m-m-chiby-nynga | m-m-chiby-iua |
| neg. | m-m-chiby-za | m-m-chiby-suca-za | m-m-chiby-zi-nga | m-m-chiby-za-n iua |
| 3.ª | a-b-chiby | a-b-chiby-suca | a-b-chiby-nynga | a-b-chiby-iua |
| neg. | a-b-chiby-za | a-b-chiby-suca-za | a-b-chiby-zi-nga | a-b-chiby-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-chiby | chi-b-chiby-suca | chi-b-chiby-nynga | chi-b-chiby-iua |
| neg. | chi-b-chiby-za | chi-b-chiby-suca-za | chi-b-chiby-zi-nga | chi-b-chiby-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-chiby | mi-b-chiby-suca | mi-b-chiby-nynga | mi-b-chiby-iua |
| neg. | mi-b-chiby-za | mi-b-chiby-suca-za | mi-b-chiby-zi-nga | mi-b-chiby-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-chiby-ua | cha-chiby-suca | cha-chiby-nynga | cha-chiby-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-chiby-ua | ma-chiby-suca | ma-chiby-nynga | ma-chiby-nynguepqua |
| 3.ª | chiby-ua | chiby-suca | chiby-nynga | chiby-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-chiby-ua | chi-chiby-suca | chi-chiby-nynga | chi-chiby-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-chiby-ua | mi-chiby-suca | mi-chiby-nynga | mi-chiby-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | chiby-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | chiby-ua |
Prouar a haçer = bquys bchibysuca[,] quyu machiba, prueba a haçerlo =
Pruebate eʃa camiseta = yc azo machiba, asi disen eſtos [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 104r
