De Muysc cubun - Lengua Muisca
m (Texto reemplaza - '{{I|' a '{{I| |') |
m |
||
| Línea 6: | Línea 6: | ||
}} | }} | ||
| − | + | {{I| su. tr. | Escurrir. }} | |
| − | |||
| − | {{I| | ||
{{voc_158|Escurrir. Actiuo. ''Bchyhychysuka''.|fol 74v}} | {{voc_158|Escurrir. Actiuo. ''Bchyhychysuka''.|fol 74v}} | ||
Revisión del 00:23 27 nov 2011
I. su. tr. Escurrir.
Paradigma verbal: chyhychy (su. tr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-chyhychy | z-b-chyhychy-suca | z-b-chyhychy-nynga | z-b-chyhychy-iua |
| neg. | z-b-chyhychy-za | z-b-chyhychy-suca-za | z-b-chyhychy-zi-nga | z-b-chyhychy-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-chyhychy | m-m-chyhychy-suca | m-m-chyhychy-nynga | m-m-chyhychy-iua |
| neg. | m-m-chyhychy-za | m-m-chyhychy-suca-za | m-m-chyhychy-zi-nga | m-m-chyhychy-za-n iua |
| 3.ª | a-b-chyhychy | a-b-chyhychy-suca | a-b-chyhychy-nynga | a-b-chyhychy-iua |
| neg. | a-b-chyhychy-za | a-b-chyhychy-suca-za | a-b-chyhychy-zi-nga | a-b-chyhychy-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-chyhychy | chi-b-chyhychy-suca | chi-b-chyhychy-nynga | chi-b-chyhychy-iua |
| neg. | chi-b-chyhychy-za | chi-b-chyhychy-suca-za | chi-b-chyhychy-zi-nga | chi-b-chyhychy-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-chyhychy | mi-b-chyhychy-suca | mi-b-chyhychy-nynga | mi-b-chyhychy-iua |
| neg. | mi-b-chyhychy-za | mi-b-chyhychy-suca-za | mi-b-chyhychy-zi-nga | mi-b-chyhychy-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-chyhychy-ua | cha-chyhychy-suca | cha-chyhychy-nynga | cha-chyhychy-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-chyhychy-ua | ma-chyhychy-suca | ma-chyhychy-nynga | ma-chyhychy-nynguepqua |
| 3.ª | chyhychy-ua | chyhychy-suca | chyhychy-nynga | chyhychy-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-chyhychy-ua | chi-chyhychy-suca | chi-chyhychy-nynga | chi-chyhychy-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-chyhychy-ua | mi-chyhychy-suca | mi-chyhychy-nynga | mi-chyhychy-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | chyhychy-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | chyhychy-ua |
Escurrir. Actiuo. Bchyhychysuka. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 74v Ms. 158. Voc. fol. fol 74v
Ver también "Escurrir": chyhychynsuca, chyhychysuca, chyhyzynsuca
Ver muisquismo chichí.
Comentarios: De su raíz verbal podría provenir el sustantivo "chichí" (Orina). Aún en algunos lugares del Valle de Tenza se pregunta "¿Ya escurrió?" como una forma de preguntar "¿ya orino?".
