De Muysc cubun - Lengua Muisca

m
m (chychysuka trasladada a chychysuca)
(Sin diferencias)

Revisión del 06:11 1 abr 2012

Plantilla:MUYSKA1


I. su. tr. Escurrir. 
Conjugar
Paradigma verbal: chyhychy (su. tr.)
Serie de Flexión Verbal
PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
1.ª sg.z-b-chyhychyz-b-chyhychy-sucaz-b-chyhychy-nyngaz-b-chyhychy-iua
neg.z-b-chyhychy-zaz-b-chyhychy-suca-zaz-b-chyhychy-zi-ngaz-b-chyhychy-za-n iua
2.ª sg.m-m-chyhychym-m-chyhychy-sucam-m-chyhychy-nyngam-m-chyhychy-iua
neg.m-m-chyhychy-zam-m-chyhychy-suca-zam-m-chyhychy-zi-ngam-m-chyhychy-za-n iua
3.ªa-b-chyhychya-b-chyhychy-sucaa-b-chyhychy-nyngaa-b-chyhychy-iua
neg.a-b-chyhychy-zaa-b-chyhychy-suca-zaa-b-chyhychy-zi-ngaa-b-chyhychy-za-n iua
1.ª pl.chi-b-chyhychychi-b-chyhychy-sucachi-b-chyhychy-nyngachi-b-chyhychy-iua
neg.chi-b-chyhychy-zachi-b-chyhychy-suca-zachi-b-chyhychy-zi-ngachi-b-chyhychy-za-n iua
2.ª pl.mi-b-chyhychymi-b-chyhychy-sucami-b-chyhychy-nyngami-b-chyhychy-iua
neg.mi-b-chyhychy-zami-b-chyhychy-suca-zami-b-chyhychy-zi-ngami-b-chyhychy-za-n iua
Serie de Nominalización
PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
1.ª sg.cha-chyhychy-uacha-chyhychy-sucacha-chyhychy-nyngacha-chyhychy-nynguepqua
2.ª sg.ma-chyhychy-uama-chyhychy-sucama-chyhychy-nyngama-chyhychy-nynguepqua
3.ªchyhychy-uachyhychy-sucachyhychy-nyngachyhychy-nynguepqua
1.ª pl.chi-chyhychy-uachi-chyhychy-sucachi-chyhychy-nyngachi-chyhychy-nynguepqua
2.ª pl.mi-chyhychy-uami-chyhychy-sucami-chyhychy-nyngami-chyhychy-nynguepqua
Modo Imperativo
PersonaForma Única
2.ª sg. (Imp.)chyhychy-u
2.ª pl. (Imp.)chyhychy-ua
Escurrir. Actiuo. Bchyhychysuka. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 74v Ms. 158. Voc. fol. fol 74v
Ver también "Escurrir": chyhychynsuca, chyhychysuca, chyhyzynsuca
Ver muisquismo chichí.
Comentarios: De su raíz verbal podría provenir el sustantivo "chichí" (Orina). Aún en algunos lugares del Valle de Tenza se pregunta "¿Ya escurrió?" como una forma de preguntar "¿ya orino?".