De Muysc cubun - Lengua Muisca
m |
m |
||
| Línea 1: | Línea 1: | ||
{{MUI-ESP | {{MUI-ESP | ||
| − | |IPA_GONZALEZ = | + | |IPA_GONZALEZ = ɣuahaʂɨsuka |
|IPA_CONSTENLA = | |IPA_CONSTENLA = | ||
| − | |IPA_GOMEZ = | + | |IPA_GOMEZ = (PCC) ˈɡwaʔʃə- |
| − | | | + | |FON = ˈɡwaʔʃə- |
| + | |COM = | ||
| + | |GRUPO = (tuf) ɡʷ:kʷ a:a ʔ:ʔ ʃ:ʃ ə:i | ||
| + | |MORFOLOGIA = [[guahachy]] [[-suca]] | ||
}} | }} | ||
| + | |||
| + | {{I| su. tr. | Arrancar.}} | ||
| + | {{voc_158|Arrancar. ''Zeguachysuca''.|19r}} | ||
| + | {{manuscrito_2923|Arrancar = ''Zeguahachysuca''.|7r}} | ||
| + | {{sema|Arrancar}} | ||
| + | {{sema|Verbos gu}} | ||
| + | |||
| + | {{tuf|cuahchinro|Arrancar (Tegría)|Headland}} | ||
| + | |||
| + | |||
| + | {{II| su. tr. | Pelar | ||
| + | |def = *Retirar la cobertura de algo. }} | ||
| + | {{voc_158|Pelar <nowiki>=</nowiki> ''zeguahachysuca'' <nowiki>=</nowiki>|96v}} | ||
| + | {{sema|Pelar}} | ||
| + | |||
| + | {{muisquismo|guachapiar}} | ||
Revisión del 16:52 20 jul 2022
uahachysuca#I || uahachysuca#II || uahachysuca#III || uahachysuca#IV || uahachysuca#V || uahachysuca#L I
Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez
(2008 - 2026).
uahachysuca
Fon. Gonz.*/ɣuahaʂɨsuka/ Cons.
*/uahatʲɨsuka/
I. su. tr. Arrancar.
Paradigma verbal: uahachy (su. tr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-g-uahachy | z-g-uahachy-suca | z-g-uahachy-nynga | z-g-uahachy-iua |
| neg. | z-g-uahachy-za | z-g-uahachy-suca-za | z-g-uahachy-zi-nga | z-g-uahachy-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-g-uahachy | m-g-uahachy-suca | m-g-uahachy-nynga | m-g-uahachy-iua |
| neg. | m-g-uahachy-za | m-g-uahachy-suca-za | m-g-uahachy-zi-nga | m-g-uahachy-za-n iua |
| 3.ª | a-g-uahachy | a-g-uahachy-suca | a-g-uahachy-nynga | a-g-uahachy-iua |
| neg. | a-g-uahachy-za | a-g-uahachy-suca-za | a-g-uahachy-zi-nga | a-g-uahachy-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-g-uahachy | chi-g-uahachy-suca | chi-g-uahachy-nynga | chi-g-uahachy-iua |
| neg. | chi-g-uahachy-za | chi-g-uahachy-suca-za | chi-g-uahachy-zi-nga | chi-g-uahachy-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-g-uahachy | mi-g-uahachy-suca | mi-g-uahachy-nynga | mi-g-uahachy-iua |
| neg. | mi-g-uahachy-za | mi-g-uahachy-suca-za | mi-g-uahachy-zi-nga | mi-g-uahachy-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-uahachy-ua | cha-uahachy-suca | cha-uahachy-nynga | cha-uahachy-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-uahachy-ua | ma-uahachy-suca | ma-uahachy-nynga | ma-uahachy-nynguepqua |
| 3.ª | uahachy-ua | uahachy-suca | uahachy-nynga | uahachy-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-uahachy-ua | chi-uahachy-suca | chi-uahachy-nynga | chi-uahachy-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-uahachy-ua | mi-uahachy-suca | mi-uahachy-nynga | mi-uahachy-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | uahachy-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | uahachy-ua |
Arrancar. Zeguachysuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 19r
Arrancar = Zeguahachysuca. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - Ms. 2923. fol. 7r
Ver también "Arrancar": guahachysuca, gune, unsuca
Ver también "Verbos gu": guahachysuca, uaosuca, uasqua(2), uitysuca, unsuca, uquysuca, usqua(2)
uwa central: cuahchinro - Arrancar (Tegría) (Headland
)
II. su. tr. Pelar ( *Retirar la cobertura de algo.. )
Paradigma verbal: uahachy (su. tr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-g-uahachy | z-g-uahachy-suca | z-g-uahachy-nynga | z-g-uahachy-iua |
| neg. | z-g-uahachy-za | z-g-uahachy-suca-za | z-g-uahachy-zi-nga | z-g-uahachy-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-g-uahachy | m-g-uahachy-suca | m-g-uahachy-nynga | m-g-uahachy-iua |
| neg. | m-g-uahachy-za | m-g-uahachy-suca-za | m-g-uahachy-zi-nga | m-g-uahachy-za-n iua |
| 3.ª | a-g-uahachy | a-g-uahachy-suca | a-g-uahachy-nynga | a-g-uahachy-iua |
| neg. | a-g-uahachy-za | a-g-uahachy-suca-za | a-g-uahachy-zi-nga | a-g-uahachy-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-g-uahachy | chi-g-uahachy-suca | chi-g-uahachy-nynga | chi-g-uahachy-iua |
| neg. | chi-g-uahachy-za | chi-g-uahachy-suca-za | chi-g-uahachy-zi-nga | chi-g-uahachy-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-g-uahachy | mi-g-uahachy-suca | mi-g-uahachy-nynga | mi-g-uahachy-iua |
| neg. | mi-g-uahachy-za | mi-g-uahachy-suca-za | mi-g-uahachy-zi-nga | mi-g-uahachy-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-uahachy-ua | cha-uahachy-suca | cha-uahachy-nynga | cha-uahachy-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-uahachy-ua | ma-uahachy-suca | ma-uahachy-nynga | ma-uahachy-nynguepqua |
| 3.ª | uahachy-ua | uahachy-suca | uahachy-nynga | uahachy-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-uahachy-ua | chi-uahachy-suca | chi-uahachy-nynga | chi-uahachy-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-uahachy-ua | mi-uahachy-suca | mi-uahachy-nynga | mi-uahachy-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | uahachy-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | uahachy-ua |
Pelar = zeguahachysuca = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 96v
Ver también "Pelar":
Ver muisquismo guachapiar.
