De Muysc cubun - Lengua Muisca

m
m
Línea 1: Línea 1:
 
{{MUI-ESP
 
{{MUI-ESP
|IPA_GONZALEZ  = ɣuaʂɨsuka
+
|IPA_GONZALEZ  = ɣuahaʂɨsuka
 
|IPA_CONSTENLA =  
 
|IPA_CONSTENLA =  
|IPA_GOMEZ    =  
+
|IPA_GOMEZ    = (PCC) ˈɡwaʔʃə-
|VER           = guahachysuca
+
|FON           = ˈɡwaʔʃə-
 +
|COM          =
 +
|GRUPO        = (tuf)  ɡʷ:kʷ  a:a  ʔ:ʔ  ʃ:ʃ  ə:i
 +
|MORFOLOGIA    = [[guahachy]] [[-suca]]
 
}}
 
}}
 +
 +
{{I| su. tr. | Arrancar.}}
 +
{{voc_158|Arrancar. ''Zeguachysuca''.|19r}}
 +
{{manuscrito_2923|Arrancar = ''Zeguahachysuca''.|7r}}
 +
{{sema|Arrancar}}
 +
{{sema|Verbos gu}}
 +
 +
{{tuf|cuahchinro|Arrancar (Tegría)|Headland}}
 +
 +
 +
{{II| su. tr. | Pelar
 +
|def = *Retirar la cobertura de algo. }}
 +
{{voc_158|Pelar <nowiki>=</nowiki> ''zeguahachysuca'' <nowiki>=</nowiki>|96v}}
 +
{{sema|Pelar}}
 +
 +
{{muisquismo|guachapiar}}

Revisión del 16:52 20 jul 2022

uahachysuca#I  || uahachysuca#II  || uahachysuca#III  || uahachysuca#IV  || uahachysuca#V  || uahachysuca#L I

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

uahachysuca

Fon. Gonz.*/ɣuahaʂɨsuka/ Cons. */uahatʲɨsuka/
    (tuf) ɡʷ:kʷ a:a ʔ:ʔ ʃ:ʃ ə:i
    I. su. tr. Arrancar. 
    Conjugar
    Paradigma verbal: uahachy (su. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-g-uahachyz-g-uahachy-sucaz-g-uahachy-nyngaz-g-uahachy-iua
    neg.z-g-uahachy-zaz-g-uahachy-suca-zaz-g-uahachy-zi-ngaz-g-uahachy-za-n iua
    2.ª sg.m-g-uahachym-g-uahachy-sucam-g-uahachy-nyngam-g-uahachy-iua
    neg.m-g-uahachy-zam-g-uahachy-suca-zam-g-uahachy-zi-ngam-g-uahachy-za-n iua
    3.ªa-g-uahachya-g-uahachy-sucaa-g-uahachy-nyngaa-g-uahachy-iua
    neg.a-g-uahachy-zaa-g-uahachy-suca-zaa-g-uahachy-zi-ngaa-g-uahachy-za-n iua
    1.ª pl.chi-g-uahachychi-g-uahachy-sucachi-g-uahachy-nyngachi-g-uahachy-iua
    neg.chi-g-uahachy-zachi-g-uahachy-suca-zachi-g-uahachy-zi-ngachi-g-uahachy-za-n iua
    2.ª pl.mi-g-uahachymi-g-uahachy-sucami-g-uahachy-nyngami-g-uahachy-iua
    neg.mi-g-uahachy-zami-g-uahachy-suca-zami-g-uahachy-zi-ngami-g-uahachy-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-uahachy-uacha-uahachy-sucacha-uahachy-nyngacha-uahachy-nynguepqua
    2.ª sg.ma-uahachy-uama-uahachy-sucama-uahachy-nyngama-uahachy-nynguepqua
    3.ªuahachy-uauahachy-sucauahachy-nyngauahachy-nynguepqua
    1.ª pl.chi-uahachy-uachi-uahachy-sucachi-uahachy-nyngachi-uahachy-nynguepqua
    2.ª pl.mi-uahachy-uami-uahachy-sucami-uahachy-nyngami-uahachy-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)uahachy-u
    2.ª pl. (Imp.)uahachy-ua

    Arrancar. Zeguachysuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 19r

    Arrancar = Zeguahachysuca. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - Ms. 2923. fol. 7r

    Ver también "Arrancar": guahachysuca, gune, unsuca

    Ver también "Verbos gu": guahachysuca, uaosuca, uasqua(2), uitysuca, unsuca, uquysuca, usqua(2)

    uwa central: cuahchinro - Arrancar (Tegría) (Headland )


    II. su. tr. Pelar ( *Retirar la cobertura de algo.. )
    Conjugar
    Paradigma verbal: uahachy (su. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-g-uahachyz-g-uahachy-sucaz-g-uahachy-nyngaz-g-uahachy-iua
    neg.z-g-uahachy-zaz-g-uahachy-suca-zaz-g-uahachy-zi-ngaz-g-uahachy-za-n iua
    2.ª sg.m-g-uahachym-g-uahachy-sucam-g-uahachy-nyngam-g-uahachy-iua
    neg.m-g-uahachy-zam-g-uahachy-suca-zam-g-uahachy-zi-ngam-g-uahachy-za-n iua
    3.ªa-g-uahachya-g-uahachy-sucaa-g-uahachy-nyngaa-g-uahachy-iua
    neg.a-g-uahachy-zaa-g-uahachy-suca-zaa-g-uahachy-zi-ngaa-g-uahachy-za-n iua
    1.ª pl.chi-g-uahachychi-g-uahachy-sucachi-g-uahachy-nyngachi-g-uahachy-iua
    neg.chi-g-uahachy-zachi-g-uahachy-suca-zachi-g-uahachy-zi-ngachi-g-uahachy-za-n iua
    2.ª pl.mi-g-uahachymi-g-uahachy-sucami-g-uahachy-nyngami-g-uahachy-iua
    neg.mi-g-uahachy-zami-g-uahachy-suca-zami-g-uahachy-zi-ngami-g-uahachy-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-uahachy-uacha-uahachy-sucacha-uahachy-nyngacha-uahachy-nynguepqua
    2.ª sg.ma-uahachy-uama-uahachy-sucama-uahachy-nyngama-uahachy-nynguepqua
    3.ªuahachy-uauahachy-sucauahachy-nyngauahachy-nynguepqua
    1.ª pl.chi-uahachy-uachi-uahachy-sucachi-uahachy-nyngachi-uahachy-nynguepqua
    2.ª pl.mi-uahachy-uami-uahachy-sucami-uahachy-nyngami-uahachy-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)uahachy-u
    2.ª pl. (Imp.)uahachy-ua

    Pelar = zeguahachysuca = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 96v

    Ver también "Pelar":

    Ver muisquismo guachapiar.