De Muysc cubun - Lengua Muisca

Plantilla:MUYSKA1


I. su. intr. Doler, sentir dolor en alguna parte del cuerpo. 
Conjugar
Paradigma verbal: iu (su. intr.)
Serie de Flexión Verbal
PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
1.ª sg.z-iuz-iu-sucaz-iu-nyngaz-iu-iua
neg.z-iu-zaz-iu-suca-zaz-iu-zi-ngaz-iu-za-n iua
2.ª sg.m-ium-iu-sucam-iu-nyngam-iu-iua
neg.m-iu-zam-iu-suca-zam-iu-zi-ngam-iu-za-n iua
3.ªa-iua-iu-sucaa-iu-nyngaa-iu-iua
neg.a-iu-zaa-iu-suca-zaa-iu-zi-ngaa-iu-za-n iua
1.ª pl.chi-iuchi-iu-sucachi-iu-nyngachi-iu-iua
neg.chi-iu-zachi-iu-suca-zachi-iu-zi-ngachi-iu-za-n iua
2.ª pl.mi-iumi-iu-sucami-iu-nyngami-iu-iua
neg.mi-iu-zami-iu-suca-zami-iu-zi-ngami-iu-za-n iua
Serie de Nominalización
PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
1.ª sg.cha-iu-uacha-iu-sucacha-iu-nyngacha-iu-nynguepqua
2.ª sg.ma-iu-uama-iu-sucama-iu-nyngama-iu-nynguepqua
3.ªa-iu-uaa-iu-sucaa-iu-nyngaa-iu-nynguepqua
1.ª pl.chi-iu-uachi-iu-sucachi-iu-nyngachi-iu-nynguepqua
2.ª pl.mi-iu-uami-iu-sucami-iu-nyngami-iu-nynguepqua
Modo Imperativo
PersonaForma Única
2.ª sg. (Imp.)a-iu-u
2.ª pl. (Imp.)a-iu-ua
Doler. Aiusuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 59v Ms. 158. Voc. fol. fol 59v
Ver también "Doler": chihizansuca, iu, iusuca, nasqua


II. su. intr. Estar enfermo. 
Conjugar
Paradigma verbal: iu (su. intr.)
Serie de Flexión Verbal
PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
1.ª sg.z-iuz-iu-sucaz-iu-nyngaz-iu-iua
neg.z-iu-zaz-iu-suca-zaz-iu-zi-ngaz-iu-za-n iua
2.ª sg.m-ium-iu-sucam-iu-nyngam-iu-iua
neg.m-iu-zam-iu-suca-zam-iu-zi-ngam-iu-za-n iua
3.ªa-iua-iu-sucaa-iu-nyngaa-iu-iua
neg.a-iu-zaa-iu-suca-zaa-iu-zi-ngaa-iu-za-n iua
1.ª pl.chi-iuchi-iu-sucachi-iu-nyngachi-iu-iua
neg.chi-iu-zachi-iu-suca-zachi-iu-zi-ngachi-iu-za-n iua
2.ª pl.mi-iumi-iu-sucami-iu-nyngami-iu-iua
neg.mi-iu-zami-iu-suca-zami-iu-zi-ngami-iu-za-n iua
Serie de Nominalización
PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
1.ª sg.cha-iu-uacha-iu-sucacha-iu-nyngacha-iu-nynguepqua
2.ª sg.ma-iu-uama-iu-sucama-iu-nyngama-iu-nynguepqua
3.ªa-iu-uaa-iu-sucaa-iu-nyngaa-iu-nynguepqua
1.ª pl.chi-iu-uachi-iu-sucachi-iu-nyngachi-iu-nynguepqua
2.ª pl.mi-iu-uami-iu-sucami-iu-nyngami-iu-nynguepqua
Modo Imperativo
PersonaForma Única
2.ª sg. (Imp.)a-iu-u
2.ª pl. (Imp.)a-iu-ua
Enfermo estar. Ziusuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 71v Ms. 158. Voc. fol. fol 71v
Ver también "Enfermar": gasqua, iuquyn, opqua


III. su. tr. Criar. 
Conjugar
Paradigma verbal: iu (su. tr.)
Serie de Flexión Verbal
PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
1.ª sg.z-b-iuz-b-iu-sucaz-b-iu-nyngaz-b-iu-iua
neg.z-b-iu-zaz-b-iu-suca-zaz-b-iu-zi-ngaz-b-iu-za-n iua
2.ª sg.m-m-ium-m-iu-sucam-m-iu-nyngam-m-iu-iua
neg.m-m-iu-zam-m-iu-suca-zam-m-iu-zi-ngam-m-iu-za-n iua
3.ªa-b-iua-b-iu-sucaa-b-iu-nyngaa-b-iu-iua
neg.a-b-iu-zaa-b-iu-suca-zaa-b-iu-zi-ngaa-b-iu-za-n iua
1.ª pl.chi-b-iuchi-b-iu-sucachi-b-iu-nyngachi-b-iu-iua
neg.chi-b-iu-zachi-b-iu-suca-zachi-b-iu-zi-ngachi-b-iu-za-n iua
2.ª pl.mi-b-iumi-b-iu-sucami-b-iu-nyngami-b-iu-iua
neg.mi-b-iu-zami-b-iu-suca-zami-b-iu-zi-ngami-b-iu-za-n iua
Serie de Nominalización
PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
1.ª sg.cha-iu-uacha-iu-sucacha-iu-nyngacha-iu-nynguepqua
2.ª sg.ma-iu-uama-iu-sucama-iu-nyngama-iu-nynguepqua
3.ªiu-uaiu-sucaiu-nyngaiu-nynguepqua
1.ª pl.chi-iu-uachi-iu-sucachi-iu-nyngachi-iu-nynguepqua
2.ª pl.mi-iu-uami-iu-sucami-iu-nyngami-iu-nynguepqua
Modo Imperativo
PersonaForma Única
2.ª sg. (Imp.)iu-u
2.ª pl. (Imp.)iu-ua
(Imperativo: iu.)
Criar niños. Zemiusuca, iu, maiua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - 45r Ms. 158. Voc. fol. fol 45r