De Muysc cubun - Lengua Muisca

insuca#I su. intr. Dar voz, echar voz (*Hablar de forma clara y coherente) || insuca#II su. intr. Gemir, lamentarse.  || insuca#III  || insuca#IV  || insuca#V  || insuca#L I asan z~, aquyhyc z~ loc. v., loc. v. intr. Favorecer, defender, Detener (1. Decirle a alguien que no haga algo 2. Ponerse delante de alguien '?') (lit. hablar en favor de alguien)

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

insuca

Fon. Gonz.*/insuka/ Cons. */insuka/
    {{{GRUPO}}}
    I. su. intr. Gorjear, dar voces, emitir sonidos con la garganta tanto los animales como los humanos. 
    Conjugar
    Paradigma verbal: in (su. intr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-inz-in-sucaz-in-nyngaz-in-iua
    neg.z-in-zaz-in-suca-zaz-in-zi-ngaz-in-za-n iua
    2.ª sg.m-inm-in-sucam-in-nyngam-in-iua
    neg.m-in-zam-in-suca-zam-in-zi-ngam-in-za-n iua
    3.ªa-ina-in-sucaa-in-nyngaa-in-iua
    neg.a-in-zaa-in-suca-zaa-in-zi-ngaa-in-za-n iua
    1.ª pl.chi-inchi-in-sucachi-in-nyngachi-in-iua
    neg.chi-in-zachi-in-suca-zachi-in-zi-ngachi-in-za-n iua
    2.ª pl.mi-inmi-in-sucami-in-nyngami-in-iua
    neg.mi-in-zami-in-suca-zami-in-zi-ngami-in-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-in-uacha-in-sucacha-in-nyngacha-in-nynguepqua
    2.ª sg.ma-in-uama-in-sucama-in-nyngama-in-nynguepqua
    3.ªa-in-uaa-in-sucaa-in-nyngaa-in-nynguepqua
    1.ª pl.chi-in-uachi-in-sucachi-in-nyngachi-in-nynguepqua
    2.ª pl.mi-in-uami-in-sucami-in-nyngami-in-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)a-in-u
    2.ª pl. (Imp.)a-in-ua
    Imp. isu.
    Cantar las aues. Ainsuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 36r
    Voz dar. Zinsuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 123r
    Ver también "Gorjear": insuca, quyhynsuca
    1. z~za. Callar.
    Callar. Zinsucaza zcubunsucaza. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 34v


    II. su. intr. Gemir, lamentarse. 
    Conjugar
    Paradigma verbal: in (su. intr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-inz-in-sucaz-in-nyngaz-in-iua
    neg.z-in-zaz-in-suca-zaz-in-zi-ngaz-in-za-n iua
    2.ª sg.m-inm-in-sucam-in-nyngam-in-iua
    neg.m-in-zam-in-suca-zam-in-zi-ngam-in-za-n iua
    3.ªa-ina-in-sucaa-in-nyngaa-in-iua
    neg.a-in-zaa-in-suca-zaa-in-zi-ngaa-in-za-n iua
    1.ª pl.chi-inchi-in-sucachi-in-nyngachi-in-iua
    neg.chi-in-zachi-in-suca-zachi-in-zi-ngachi-in-za-n iua
    2.ª pl.mi-inmi-in-sucami-in-nyngami-in-iua
    neg.mi-in-zami-in-suca-zami-in-zi-ngami-in-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-in-uacha-in-sucacha-in-nyngacha-in-nynguepqua
    2.ª sg.ma-in-uama-in-sucama-in-nyngama-in-nynguepqua
    3.ªa-in-uaa-in-sucaa-in-nyngaa-in-nynguepqua
    1.ª pl.chi-in-uachi-in-sucachi-in-nyngachi-in-nynguepqua
    2.ª pl.mi-in-uami-in-sucami-in-nyngami-in-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)a-in-u
    2.ª pl. (Imp.)a-in-ua
    ...Iſû, coſû, ɣnga vm pecado... (..."gime", llora, y tu pecado...) (Dueñas G., Gómez D. & Melo L, 2011.) - Gra. Lu. fol. 138r
    ...Por lo qual gime, llora, y pidele que te perdone... (Dueñas G., Gómez D. & Melo L, 2011.) - Gra. Lu. fol. 138v