De Muysc cubun - Lengua Muisca

zisqua#I sq. tr. Pedir.  || zisqua#II sq. tr. Preguntar, interrogar.  || zisqua#III  || zisqua#IV  || zisqua#V  || zisqua#L I afihizaz b~ loc. v. tr. Desafiar.

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

zisqua, ʒhisqua, ʒhisquâ, ʒhîsqua

Fon. Gonz.*/tʂɨskua/ Cons. */tsiskua/
    {{{GRUPO}}}
    I. sq. intr. Restablecerse de una enfermedad, alentarse. 
    Conjugar
    Paradigma verbal: zi (sq. intr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.i-zii-zi-squai-zi-ngai-zi-iua
    neg.i-zi-zai-zi-squa-zai-zi-zi-ngai-zi-za-n iua
    2.ª sg.m-zim-zi-squam-zi-ngam-zi-iua
    neg.m-zi-zam-zi-squa-zam-zi-zi-ngam-zi-za-n iua
    3.ªa-zia-zi-squaa-zi-ngaa-zi-iua
    neg.a-zi-zaa-zi-squa-zaa-zi-zi-ngaa-zi-za-n iua
    1.ª pl.chi-zichi-zi-squachi-zi-ngachi-zi-iua
    neg.chi-zi-zachi-zi-squa-zachi-zi-zi-ngachi-zi-za-n iua
    2.ª pl.mi-zimi-zi-squami-zi-ngami-zi-iua
    neg.mi-zi-zami-zi-squa-zami-zi-zi-ngami-zi-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-zi-iacha-zi-scacha-zi-ngacha-zi-nguepqua
    2.ª sg.ma-zi-iama-zi-scama-zi-ngama-zi-nguepqua
    3.ªa-zi-iaa-zi-scaa-zi-ngaa-zi-nguepqua
    1.ª pl.chi-zi-iachi-zi-scachi-zi-ngachi-zi-nguepqua
    2.ª pl.mi-zi-iami-zi-scami-zi-ngami-zi-nguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)a-zi-u
    2.ª pl. (Imp.)a-zi-ua
    Pret. ziquy/zique.

    Convalecer de la enfermedad = ichuensuca. l. Zehysiensuca, l. izisqua. pret.o iziquy. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - Ms. 2923. fol. 13v

    Aliuiarse de enfermedad. Ingue zhysiansuca [o] ingue puyngue izysqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 12r

    Ver también "Convalecencia":

    uwa central: chihrinro - 2. mejorar (de enfermedad, dolor) (Headland )


    II. sq. tr. Pedir, preguntar. 
    Conjugar
    Paradigma verbal: zi (sq. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-b-ziz-b-zi-squaz-b-zi-ngaz-b-zi-iua
    neg.z-b-zi-zaz-b-zi-squa-zaz-b-zi-zi-ngaz-b-zi-za-n iua
    2.ª sg.m-m-zim-m-zi-squam-m-zi-ngam-m-zi-iua
    neg.m-m-zi-zam-m-zi-squa-zam-m-zi-zi-ngam-m-zi-za-n iua
    3.ªa-b-zia-b-zi-squaa-b-zi-ngaa-b-zi-iua
    neg.a-b-zi-zaa-b-zi-squa-zaa-b-zi-zi-ngaa-b-zi-za-n iua
    1.ª pl.chi-b-zichi-b-zi-squachi-b-zi-ngachi-b-zi-iua
    neg.chi-b-zi-zachi-b-zi-squa-zachi-b-zi-zi-ngachi-b-zi-za-n iua
    2.ª pl.mi-b-zimi-b-zi-squami-b-zi-ngami-b-zi-iua
    neg.mi-b-zi-zami-b-zi-squa-zami-b-zi-zi-ngami-b-zi-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-zi-iacha-zi-scacha-zi-ngacha-zi-nguepqua
    2.ª sg.ma-zi-iama-zi-scama-zi-ngama-zi-nguepqua
    3.ªzi-iazi-scazi-ngazi-nguepqua
    1.ª pl.chi-zi-iachi-zi-scachi-zi-ngachi-zi-nguepqua
    2.ª pl.mi-zi-iami-zi-scami-zi-ngami-zi-nguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)zi-u
    2.ª pl. (Imp.)zi-ua
    Imp. ziu. Plantilla:par

    Pedir. Bzisqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 96v

    Preguntar. Bzisqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 103r

    Pedir = Zebzisqua, ō preguntar = imp.o Ziu. [sic] (Giraldo & Gómez, 2011) - Ms. 2924. fol. 55v

    Cada uno de los tres me pide una manta. Minuc boi ata chahac zisca fuyzy gue. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 31v

    uwa central: táyonro - 1. Preguntar. 2. Pedir. (Headland )


    III. sq. tr. Cubrir. 
    Conjugar
    Paradigma verbal: zi (sq. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-b-ziz-b-zi-squaz-b-zi-ngaz-b-zi-iua
    neg.z-b-zi-zaz-b-zi-squa-zaz-b-zi-zi-ngaz-b-zi-za-n iua
    2.ª sg.m-m-zim-m-zi-squam-m-zi-ngam-m-zi-iua
    neg.m-m-zi-zam-m-zi-squa-zam-m-zi-zi-ngam-m-zi-za-n iua
    3.ªa-b-zia-b-zi-squaa-b-zi-ngaa-b-zi-iua
    neg.a-b-zi-zaa-b-zi-squa-zaa-b-zi-zi-ngaa-b-zi-za-n iua
    1.ª pl.chi-b-zichi-b-zi-squachi-b-zi-ngachi-b-zi-iua
    neg.chi-b-zi-zachi-b-zi-squa-zachi-b-zi-zi-ngachi-b-zi-za-n iua
    2.ª pl.mi-b-zimi-b-zi-squami-b-zi-ngami-b-zi-iua
    neg.mi-b-zi-zami-b-zi-squa-zami-b-zi-zi-ngami-b-zi-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-zi-iacha-zi-scacha-zi-ngacha-zi-nguepqua
    2.ª sg.ma-zi-iama-zi-scama-zi-ngama-zi-nguepqua
    3.ªzi-iazi-scazi-ngazi-nguepqua
    1.ª pl.chi-zi-iachi-zi-scachi-zi-ngachi-zi-nguepqua
    2.ª pl.mi-zi-iami-zi-scami-zi-ngami-zi-nguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)zi-u
    2.ª pl. (Imp.)zi-ua
    1.ys b~. Cubrirlo.

    Echarle tierra, esto es, cubrirlo con tierra: Fusquez ys bzisqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 65v

    Echarse ensima la manta el que está acostado. Foi chahas bzisqua [o] zgec btasqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 66v

    2. asan b~. Defender, favorecer.

    Defender. Asan bzisqua [o] asan zpquansuca [o] asan zquynsuca [o] asas zinsuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 52v

    Fauoreçer. Asan bzísqua [o] asan zepquansuca [o] asas zinsuca [o] asan zquynsuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 76v

    Ver también "Favorecer":