De Muysc cubun - Lengua Muisca
quyhytasuca#I su. tr. Apretar, achuchar, estrujar, *oprimir, *comprimir || quyhytasuca#II su. tr. Encajar, Pegárseme (Ajustar algo con presión o a la fuerza) || quyhytasuca#III || quyhytasuca#IV || quyhytasuca#V || quyhytasuca#L I
Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez
(2008 - 2026).
quyhytasuca, quihistasuca, quytasuca
Fon. Gonz.*/kɨhɨtasuka/ Cons.
*/kɨhɨtasuka/
I. su. tr. Encajar ( Ajustar algo con otra cosa. )
Paradigma verbal: quyhyta (su. tr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-quyhyta-o | z-b-quyhyta-suca | z-b-quyhyta-nynga | z-b-quyhyta-iua |
| neg. | z-b-quyhyta-za | z-b-quyhyta-suca-za | z-b-quyhyta-zi-nga | z-b-quyhyta-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-quyhyta-o | m-m-quyhyta-suca | m-m-quyhyta-nynga | m-m-quyhyta-iua |
| neg. | m-m-quyhyta-za | m-m-quyhyta-suca-za | m-m-quyhyta-zi-nga | m-m-quyhyta-za-n iua |
| 3.ª | a-b-quyhyta-o | a-b-quyhyta-suca | a-b-quyhyta-nynga | a-b-quyhyta-iua |
| neg. | a-b-quyhyta-za | a-b-quyhyta-suca-za | a-b-quyhyta-zi-nga | a-b-quyhyta-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-quyhyta-o | chi-b-quyhyta-suca | chi-b-quyhyta-nynga | chi-b-quyhyta-iua |
| neg. | chi-b-quyhyta-za | chi-b-quyhyta-suca-za | chi-b-quyhyta-zi-nga | chi-b-quyhyta-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-quyhyta-o | mi-b-quyhyta-suca | mi-b-quyhyta-nynga | mi-b-quyhyta-iua |
| neg. | mi-b-quyhyta-za | mi-b-quyhyta-suca-za | mi-b-quyhyta-zi-nga | mi-b-quyhyta-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-quyhyta-ua | cha-quyhyta-suca | cha-quyhyta-nynga | cha-quyhyta-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-quyhyta-ua | ma-quyhyta-suca | ma-quyhyta-nynga | ma-quyhyta-nynguepqua |
| 3.ª | quyhyta-ua | quyhyta-suca | quyhyta-nynga | quyhyta-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-quyhyta-ua | chi-quyhyta-suca | chi-quyhyta-nynga | chi-quyhyta-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-quyhyta-ua | mi-quyhyta-suca | mi-quyhyta-nynga | mi-quyhyta-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | quyhyta-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | quyhyta-ua |
Encajar actiuo = ys bquyhytasuca = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 71r
Ver también "Encajar":
