De Muysc cubun - Lengua Muisca
muysqua#I sq. tr. Tender, extender, esparcir, desparramar, desenvolver, desplegar, dilatar, desleír, deshacer (Hacer que algo que estaba ordenado, comprimido o doblado, ocupe ahora más espacio que antes) || muysqua#II || muysqua#III || muysqua#IV || muysqua#V || muysqua#L I
Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez
(2008 - 2026).
muysqua
Fon. Gonz.*/mʷɨskua/ Cons.
*/mʷɨskua/
- Estar retrasado.
I. sq. intr. Arruinarse, *dañarse.
Paradigma verbal: muy (sq. intr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-muy | z-muy-squa | z-muy-nga | z-muy-iua |
| neg. | z-muy-za | z-muy-squa-za | z-muy-zi-nga | z-muy-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-muy | m-muy-squa | m-muy-nga | m-muy-iua |
| neg. | m-muy-za | m-muy-squa-za | m-muy-zi-nga | m-muy-za-n iua |
| 3.ª | a-muy | a-muy-squa | a-muy-nga | a-muy-iua |
| neg. | a-muy-za | a-muy-squa-za | a-muy-zi-nga | a-muy-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-muy | chi-muy-squa | chi-muy-nga | chi-muy-iua |
| neg. | chi-muy-za | chi-muy-squa-za | chi-muy-zi-nga | chi-muy-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-muy | mi-muy-squa | mi-muy-nga | mi-muy-iua |
| neg. | mi-muy-za | mi-muy-squa-za | mi-muy-zi-nga | mi-muy-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-muy-ia | cha-muy-sca | cha-muy-nga | cha-muy-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-muy-ia | ma-muy-sca | ma-muy-nga | ma-muy-nguepqua |
| 3.ª | a-muy-ia | a-muy-sca | a-muy-nga | a-muy-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-muy-ia | chi-muy-sca | chi-muy-nga | chi-muy-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-muy-ia | mi-muy-sca | mi-muy-nga | mi-muy-nguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-muy-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-muy-ua |
Arruinarse. Hichas amuysqua. Actibo no lo ai. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 20r
II. sq. intr. Dar o sobrevenir una enfermedad contagiosa.
Paradigma verbal: muy (sq. intr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-muy | z-muy-squa | z-muy-nga | z-muy-iua |
| neg. | z-muy-za | z-muy-squa-za | z-muy-zi-nga | z-muy-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-muy | m-muy-squa | m-muy-nga | m-muy-iua |
| neg. | m-muy-za | m-muy-squa-za | m-muy-zi-nga | m-muy-za-n iua |
| 3.ª | a-muy | a-muy-squa | a-muy-nga | a-muy-iua |
| neg. | a-muy-za | a-muy-squa-za | a-muy-zi-nga | a-muy-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-muy | chi-muy-squa | chi-muy-nga | chi-muy-iua |
| neg. | chi-muy-za | chi-muy-squa-za | chi-muy-zi-nga | chi-muy-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-muy | mi-muy-squa | mi-muy-nga | mi-muy-iua |
| neg. | mi-muy-za | mi-muy-squa-za | mi-muy-zi-nga | mi-muy-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-muy-ia | cha-muy-sca | cha-muy-nga | cha-muy-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-muy-ia | ma-muy-sca | ma-muy-nga | ma-muy-nguepqua |
| 3.ª | a-muy-ia | a-muy-sca | a-muy-nga | a-muy-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-muy-ia | chi-muy-sca | chi-muy-nga | chi-muy-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-muy-ia | mi-muy-sca | mi-muy-nga | mi-muy-nguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-muy-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-muy-ua |
Pestilençia dar sobre nosotros. Quycaz chahas amuysqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 98r
III. sq. intr.
Paradigma verbal: muy (sq. intr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-muy | z-muy-squa | z-muy-nga | z-muy-iua |
| neg. | z-muy-za | z-muy-squa-za | z-muy-zi-nga | z-muy-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-muy | m-muy-squa | m-muy-nga | m-muy-iua |
| neg. | m-muy-za | m-muy-squa-za | m-muy-zi-nga | m-muy-za-n iua |
| 3.ª | a-muy | a-muy-squa | a-muy-nga | a-muy-iua |
| neg. | a-muy-za | a-muy-squa-za | a-muy-zi-nga | a-muy-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-muy | chi-muy-squa | chi-muy-nga | chi-muy-iua |
| neg. | chi-muy-za | chi-muy-squa-za | chi-muy-zi-nga | chi-muy-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-muy | mi-muy-squa | mi-muy-nga | mi-muy-iua |
| neg. | mi-muy-za | mi-muy-squa-za | mi-muy-zi-nga | mi-muy-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-muy-ia | cha-muy-sca | cha-muy-nga | cha-muy-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-muy-ia | ma-muy-sca | ma-muy-nga | ma-muy-nguepqua |
| 3.ª | a-muy-ia | a-muy-sca | a-muy-nga | a-muy-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-muy-ia | chi-muy-sca | chi-muy-nga | chi-muy-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-muy-ia | mi-muy-sca | mi-muy-nga | mi-muy-nguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-muy-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-muy-ua |
Quedo estar. Fac izasqua, atan izone, ichuba fac zmuysqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 106v
