De Muysc cubun - Lengua Muisca

buchuasuca#I su. intr. Secarse, enjugarse.  || buchuasuca#II su. tr. Secar, enjugar.  || buchuasuca#III  || buchuasuca#IV  || buchuasuca#V  || buchuasuca#L I

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

buchuasuca, fuchuasuca

Fon. Gonz.*/βuʂuasuka/ Cons. */βutʲuasuka/
Morf. buchua -suca
    {{{GRUPO}}}
    I. su. intr. Secarse. 
    Conjugar
    Paradigma verbal: buchua (su. intr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-buchua-oz-buchua-sucaz-buchua-nyngaz-buchua-iua
    neg.z-buchua-zaz-buchua-suca-zaz-buchua-zi-ngaz-buchua-za-n iua
    2.ª sg.m-buchua-om-buchua-sucam-buchua-nyngam-buchua-iua
    neg.m-buchua-zam-buchua-suca-zam-buchua-zi-ngam-buchua-za-n iua
    3.ªa-buchua-oa-buchua-sucaa-buchua-nyngaa-buchua-iua
    neg.a-buchua-zaa-buchua-suca-zaa-buchua-zi-ngaa-buchua-za-n iua
    1.ª pl.chi-buchua-ochi-buchua-sucachi-buchua-nyngachi-buchua-iua
    neg.chi-buchua-zachi-buchua-suca-zachi-buchua-zi-ngachi-buchua-za-n iua
    2.ª pl.mi-buchua-omi-buchua-sucami-buchua-nyngami-buchua-iua
    neg.mi-buchua-zami-buchua-suca-zami-buchua-zi-ngami-buchua-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-buchua-uacha-buchua-sucacha-buchua-nyngacha-buchua-nynguepqua
    2.ª sg.ma-buchua-uama-buchua-sucama-buchua-nyngama-buchua-nynguepqua
    3.ªa-buchua-uaa-buchua-sucaa-buchua-nyngaa-buchua-nynguepqua
    1.ª pl.chi-buchua-uachi-buchua-sucachi-buchua-nyngachi-buchua-nynguepqua
    2.ª pl.mi-buchua-uami-buchua-sucami-buchua-nyngami-buchua-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)a-buchua-u
    2.ª pl. (Imp.)a-buchua-ua

    Secarse = Afuchuansuca. l. Acaîquansuca. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - Ms. 2923. fol. 38r

    Ver también "Secar": buchuansuca, buchuasuca, caiquansuca, xiquynsuca, xiquysuca


    m~.
    II. su. tr. Secar. 
    Conjugar
    Paradigma verbal: buchua (su. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-m-muchua-oz-m-muchua-sucaz-m-muchua-nyngaz-m-muchua-iua
    neg.z-m-muchua-zaz-m-muchua-suca-zaz-m-muchua-zi-ngaz-m-muchua-za-n iua
    2.ª sg.m-m-muchua-om-m-muchua-sucam-m-muchua-nyngam-m-muchua-iua
    neg.m-m-muchua-zam-m-muchua-suca-zam-m-muchua-zi-ngam-m-muchua-za-n iua
    3.ªa-m-muchua-oa-m-muchua-sucaa-m-muchua-nyngaa-m-muchua-iua
    neg.a-m-muchua-zaa-m-muchua-suca-zaa-m-muchua-zi-ngaa-m-muchua-za-n iua
    1.ª pl.chi-m-muchua-ochi-m-muchua-sucachi-m-muchua-nyngachi-m-muchua-iua
    neg.chi-m-muchua-zachi-m-muchua-suca-zachi-m-muchua-zi-ngachi-m-muchua-za-n iua
    2.ª pl.mi-m-muchua-omi-m-muchua-sucami-m-muchua-nyngami-m-muchua-iua
    neg.mi-m-muchua-zami-m-muchua-suca-zami-m-muchua-zi-ngami-m-muchua-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-buchua-uacha-buchua-sucacha-buchua-nyngacha-buchua-nynguepqua
    2.ª sg.ma-buchua-uama-buchua-sucama-buchua-nyngama-buchua-nynguepqua
    3.ªbuchua-uabuchua-sucabuchua-nyngabuchua-nynguepqua
    1.ª pl.chi-buchua-uachi-buchua-sucachi-buchua-nyngachi-buchua-nynguepqua
    2.ª pl.mi-buchua-uami-buchua-sucami-buchua-nyngami-buchua-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)buchua-u
    2.ª pl. (Imp.)buchua-ua

    ʃecar = zmuchuasuca, Verbo general = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 113r

    Secar. Zmuchuasuca. Verbo general. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 113r

    Ver también "Secar": buchuansuca, buchuasuca, caiquansuca, xiquynsuca, xiquysuca

    1. Enjugar, quitar la humedad superficial de alguna cosa lisa.

    Enxugar algo = zmmuchuasoca = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 73v