De Muysc cubun - Lengua Muisca

chihisqua#I sq. tr. quy. Pintar, *marcar  || chihisqua#II sq. tr. quy. Escribir  || chihisqua#III sq. tr. quy. Abollar (Producir una depresión en una superficie, marcándola) || chihisqua#IV sq. tr. Atizar (Empujar o acomodar los leños o brasas para que arda con más fuerza el fuego) || chihisqua#V  || chihisqua#L I

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

chihisqua

Fon. Gonz.*/ʂihiskua/ Cons. */tʲihiskua/
    {{{GRUPO}}}
    I. sq. tr. quy. Escribir. 
    Conjugar
    Paradigma verbal: chihi (sq. tr. quy.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-b-chihiquyz-b-chihi-squaz-b-chihi-ngaz-b-chihi-iua
    neg.z-b-chihi-zaz-b-chihi-squa-zaz-b-chihi-zi-ngaz-b-chihi-za-n iua
    2.ª sg.m-m-chihiquym-m-chihi-squam-m-chihi-ngam-m-chihi-iua
    neg.m-m-chihi-zam-m-chihi-squa-zam-m-chihi-zi-ngam-m-chihi-za-n iua
    3.ªa-b-chihiquya-b-chihi-squaa-b-chihi-ngaa-b-chihi-iua
    neg.a-b-chihi-zaa-b-chihi-squa-zaa-b-chihi-zi-ngaa-b-chihi-za-n iua
    1.ª pl.chi-b-chihiquychi-b-chihi-squachi-b-chihi-ngachi-b-chihi-iua
    neg.chi-b-chihi-zachi-b-chihi-squa-zachi-b-chihi-zi-ngachi-b-chihi-za-n iua
    2.ª pl.mi-b-chihiquymi-b-chihi-squami-b-chihi-ngami-b-chihi-iua
    neg.mi-b-chihi-zami-b-chihi-squa-zami-b-chihi-zi-ngami-b-chihi-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-chihic-acha-chihi-scacha-chihi-ngacha-chihi-nguepqua
    2.ª sg.ma-chihic-ama-chihi-scama-chihi-ngama-chihi-nguepqua
    3.ªchihic-achihi-scachihi-ngachihi-nguepqua
    1.ª pl.chi-chihic-achi-chihi-scachi-chihi-ngachi-chihi-nguepqua
    2.ª pl.mi-chihic-ami-chihi-scami-chihi-ngami-chihi-nguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)chihic-u
    2.ª pl. (Imp.)chihic-ua

    Pret. bchihiquy. Imp. chihicu. Part. de pret. chihica. Part. de pres. chihisca. Part. de fut. chihinga.

    Escriuir. Bchihisqua. Pretérito, bchihique. Ymperatiuo, chihicu. Partiçipios: chachihisca, chachihica, chachihinga. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 74r

    Ver también "Escribir": chihisqua


    II. sq. tr. quy. Pintar 
    Conjugar
    Paradigma verbal: chihi (sq. tr. quy.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-b-chihiquyz-b-chihi-squaz-b-chihi-ngaz-b-chihi-iua
    neg.z-b-chihi-zaz-b-chihi-squa-zaz-b-chihi-zi-ngaz-b-chihi-za-n iua
    2.ª sg.m-m-chihiquym-m-chihi-squam-m-chihi-ngam-m-chihi-iua
    neg.m-m-chihi-zam-m-chihi-squa-zam-m-chihi-zi-ngam-m-chihi-za-n iua
    3.ªa-b-chihiquya-b-chihi-squaa-b-chihi-ngaa-b-chihi-iua
    neg.a-b-chihi-zaa-b-chihi-squa-zaa-b-chihi-zi-ngaa-b-chihi-za-n iua
    1.ª pl.chi-b-chihiquychi-b-chihi-squachi-b-chihi-ngachi-b-chihi-iua
    neg.chi-b-chihi-zachi-b-chihi-squa-zachi-b-chihi-zi-ngachi-b-chihi-za-n iua
    2.ª pl.mi-b-chihiquymi-b-chihi-squami-b-chihi-ngami-b-chihi-iua
    neg.mi-b-chihi-zami-b-chihi-squa-zami-b-chihi-zi-ngami-b-chihi-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-chihic-acha-chihi-scacha-chihi-ngacha-chihi-nguepqua
    2.ª sg.ma-chihic-ama-chihi-scama-chihi-ngama-chihi-nguepqua
    3.ªchihic-achihi-scachihi-ngachihi-nguepqua
    1.ª pl.chi-chihic-achi-chihi-scachi-chihi-ngachi-chihi-nguepqua
    2.ª pl.mi-chihic-ami-chihi-scami-chihi-ngami-chihi-nguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)chihic-u
    2.ª pl. (Imp.)chihic-ua

    Pintar = bchihisqua = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 98v

    Ver también "Pintar": chichyca, chihisqua

    Ver muisquismo sisquiar.


    III. sq. tr. quy. Abollar ( Producir una depresión en una superficie, apretándola.. )
    Conjugar
    Paradigma verbal: chihi (sq. tr. quy.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-b-chihiquyz-b-chihi-squaz-b-chihi-ngaz-b-chihi-iua
    neg.z-b-chihi-zaz-b-chihi-squa-zaz-b-chihi-zi-ngaz-b-chihi-za-n iua
    2.ª sg.m-m-chihiquym-m-chihi-squam-m-chihi-ngam-m-chihi-iua
    neg.m-m-chihi-zam-m-chihi-squa-zam-m-chihi-zi-ngam-m-chihi-za-n iua
    3.ªa-b-chihiquya-b-chihi-squaa-b-chihi-ngaa-b-chihi-iua
    neg.a-b-chihi-zaa-b-chihi-squa-zaa-b-chihi-zi-ngaa-b-chihi-za-n iua
    1.ª pl.chi-b-chihiquychi-b-chihi-squachi-b-chihi-ngachi-b-chihi-iua
    neg.chi-b-chihi-zachi-b-chihi-squa-zachi-b-chihi-zi-ngachi-b-chihi-za-n iua
    2.ª pl.mi-b-chihiquymi-b-chihi-squami-b-chihi-ngami-b-chihi-iua
    neg.mi-b-chihi-zami-b-chihi-squa-zami-b-chihi-zi-ngami-b-chihi-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-chihic-acha-chihi-scacha-chihi-ngacha-chihi-nguepqua
    2.ª sg.ma-chihic-ama-chihi-scama-chihi-ngama-chihi-nguepqua
    3.ªchihic-achihi-scachihi-ngachihi-nguepqua
    1.ª pl.chi-chihic-achi-chihi-scachi-chihi-ngachi-chihi-nguepqua
    2.ª pl.mi-chihic-ami-chihi-scami-chihi-ngami-chihi-nguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)chihic-u
    2.ª pl. (Imp.)chihic-ua

    [...]Sacanse tanvien otros verbos en los quales quìtado El esqua , ʃe les a de aǹadir eſta particula quy Que son los çìguientes[...] zbchihisqua. escriuir píntar abollar, [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Gra. fol. 13r