De Muysc cubun - Lengua Muisca

guachysuca#I  || guachysuca#II  || guachysuca#III  || guachysuca#IV  || guachysuca#V  || guachysuca#L I

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

guachysuca

Fon. Gonz.*/ɣuahaʂɨsuka/ Cons. */ɣuatʲɨsuka/
    ch:ch
    I. su. tr. Arrancar. 
    Conjugar
    Paradigma verbal: guachy (su. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-b-guachyz-b-guachy-sucaz-b-guachy-nyngaz-b-guachy-iua
    neg.z-b-guachy-zaz-b-guachy-suca-zaz-b-guachy-zi-ngaz-b-guachy-za-n iua
    2.ª sg.m-m-guachym-m-guachy-sucam-m-guachy-nyngam-m-guachy-iua
    neg.m-m-guachy-zam-m-guachy-suca-zam-m-guachy-zi-ngam-m-guachy-za-n iua
    3.ªa-b-guachya-b-guachy-sucaa-b-guachy-nyngaa-b-guachy-iua
    neg.a-b-guachy-zaa-b-guachy-suca-zaa-b-guachy-zi-ngaa-b-guachy-za-n iua
    1.ª pl.chi-b-guachychi-b-guachy-sucachi-b-guachy-nyngachi-b-guachy-iua
    neg.chi-b-guachy-zachi-b-guachy-suca-zachi-b-guachy-zi-ngachi-b-guachy-za-n iua
    2.ª pl.mi-b-guachymi-b-guachy-sucami-b-guachy-nyngami-b-guachy-iua
    neg.mi-b-guachy-zami-b-guachy-suca-zami-b-guachy-zi-ngami-b-guachy-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-guachy-uacha-guachy-sucacha-guachy-nyngacha-guachy-nynguepqua
    2.ª sg.ma-guachy-uama-guachy-sucama-guachy-nyngama-guachy-nynguepqua
    3.ªguachy-uaguachy-sucaguachy-nyngaguachy-nynguepqua
    1.ª pl.chi-guachy-uachi-guachy-sucachi-guachy-nyngachi-guachy-nynguepqua
    2.ª pl.mi-guachy-uami-guachy-sucami-guachy-nyngami-guachy-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)guachy-u
    2.ª pl. (Imp.)guachy-ua
    Arrancar. Zeguachysuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 19r
    Arrancar = Zeguahachysuca. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - Ms. 2923. fol. 7r
    Ver también "Arrancar": guahachysuca, gune, unsuca
    uwa central: cuahchinro - Arrancar (Tegría) (Headland )


    II. su. tr. Pelar, *retirar la cobertura de algo. 
    Conjugar
    Paradigma verbal: guachy (su. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-b-guachyz-b-guachy-sucaz-b-guachy-nyngaz-b-guachy-iua
    neg.z-b-guachy-zaz-b-guachy-suca-zaz-b-guachy-zi-ngaz-b-guachy-za-n iua
    2.ª sg.m-m-guachym-m-guachy-sucam-m-guachy-nyngam-m-guachy-iua
    neg.m-m-guachy-zam-m-guachy-suca-zam-m-guachy-zi-ngam-m-guachy-za-n iua
    3.ªa-b-guachya-b-guachy-sucaa-b-guachy-nyngaa-b-guachy-iua
    neg.a-b-guachy-zaa-b-guachy-suca-zaa-b-guachy-zi-ngaa-b-guachy-za-n iua
    1.ª pl.chi-b-guachychi-b-guachy-sucachi-b-guachy-nyngachi-b-guachy-iua
    neg.chi-b-guachy-zachi-b-guachy-suca-zachi-b-guachy-zi-ngachi-b-guachy-za-n iua
    2.ª pl.mi-b-guachymi-b-guachy-sucami-b-guachy-nyngami-b-guachy-iua
    neg.mi-b-guachy-zami-b-guachy-suca-zami-b-guachy-zi-ngami-b-guachy-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-guachy-uacha-guachy-sucacha-guachy-nyngacha-guachy-nynguepqua
    2.ª sg.ma-guachy-uama-guachy-sucama-guachy-nyngama-guachy-nynguepqua
    3.ªguachy-uaguachy-sucaguachy-nyngaguachy-nynguepqua
    1.ª pl.chi-guachy-uachi-guachy-sucachi-guachy-nyngachi-guachy-nynguepqua
    2.ª pl.mi-guachy-uami-guachy-sucami-guachy-nyngami-guachy-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)guachy-u
    2.ª pl. (Imp.)guachy-ua
    Pelar = zeguahachysuca = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 96v
    Ver también "Pelar": guahachy, guahachysuca