De Muysc cubun - Lengua Muisca
(Redirigido desde «chuhuzansuka»)
chuhuzansuca#I su. intr. Dañarse, volverse aguanoso/a (el maíz y las papas) || chuhuzansuca#II su. intr. (Dicho de una planta: Prender, brotar) || chuhuzansuca#III || chuhuzansuca#IV || chuhuzansuca#V || chuhuzansuca#L I
Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez
(2008 - 2026).
chuhuzansuca, chuzansuca
Fon. Gonz.*/ʂuhutʂasuka/ Cons.
*/tʲuhutsansuka/
I. su. intr. Dañarse, volverse aguanoso/a ( el maíz y las papas. )
Paradigma verbal: chuhuzan (su. intr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | i-chuhuzan | i-chuhuzan-suca | i-chuhuzan-nynga | i-chuhuzan-iua |
| neg. | i-chuhuzan-za | i-chuhuzan-suca-za | i-chuhuzan-zi-nga | i-chuhuzan-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-chuhuzan | m-chuhuzan-suca | m-chuhuzan-nynga | m-chuhuzan-iua |
| neg. | m-chuhuzan-za | m-chuhuzan-suca-za | m-chuhuzan-zi-nga | m-chuhuzan-za-n iua |
| 3.ª | a-chuhuzan | a-chuhuzan-suca | a-chuhuzan-nynga | a-chuhuzan-iua |
| neg. | a-chuhuzan-za | a-chuhuzan-suca-za | a-chuhuzan-zi-nga | a-chuhuzan-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-chuhuzan | chi-chuhuzan-suca | chi-chuhuzan-nynga | chi-chuhuzan-iua |
| neg. | chi-chuhuzan-za | chi-chuhuzan-suca-za | chi-chuhuzan-zi-nga | chi-chuhuzan-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-chuhuzan | mi-chuhuzan-suca | mi-chuhuzan-nynga | mi-chuhuzan-iua |
| neg. | mi-chuhuzan-za | mi-chuhuzan-suca-za | mi-chuhuzan-zi-nga | mi-chuhuzan-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-chuhuzan-ua | cha-chuhuzan-suca | cha-chuhuzan-nynga | cha-chuhuzan-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-chuhuzan-ua | ma-chuhuzan-suca | ma-chuhuzan-nynga | ma-chuhuzan-nynguepqua |
| 3.ª | a-chuhuzan-ua | a-chuhuzan-suca | a-chuhuzan-nynga | a-chuhuzan-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-chuhuzan-ua | chi-chuhuzan-suca | chi-chuhuzan-nynga | chi-chuhuzan-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-chuhuzan-ua | mi-chuhuzan-suca | mi-chuhuzan-nynga | mi-chuhuzan-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-chuhuzan-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-chuhuzan-ua |
Ver también " Podrirse ": bosynsuca, chuhuzansuca, cuzansuca, futynsuca, gahachansuca, onansuca, pantynsuca
Dañarse el maíz antes de cojerse. Achuzansuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 50r
Dañarse las turmas, haçerse aguanosas. Achuhuzansuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 50r
Ver muisquismo chuyo.
Ver muisquismo chucho.
a~ / ys a~ / yn a~.
II. su. intr. ( Dicho de una planta: Prender, brotar. ) Paradigma verbal: chuhuzan (su. intr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | i-chuhuzan | i-chuhuzan-suca | i-chuhuzan-nynga | i-chuhuzan-iua |
| neg. | i-chuhuzan-za | i-chuhuzan-suca-za | i-chuhuzan-zi-nga | i-chuhuzan-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-chuhuzan | m-chuhuzan-suca | m-chuhuzan-nynga | m-chuhuzan-iua |
| neg. | m-chuhuzan-za | m-chuhuzan-suca-za | m-chuhuzan-zi-nga | m-chuhuzan-za-n iua |
| 3.ª | a-chuhuzan | a-chuhuzan-suca | a-chuhuzan-nynga | a-chuhuzan-iua |
| neg. | a-chuhuzan-za | a-chuhuzan-suca-za | a-chuhuzan-zi-nga | a-chuhuzan-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-chuhuzan | chi-chuhuzan-suca | chi-chuhuzan-nynga | chi-chuhuzan-iua |
| neg. | chi-chuhuzan-za | chi-chuhuzan-suca-za | chi-chuhuzan-zi-nga | chi-chuhuzan-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-chuhuzan | mi-chuhuzan-suca | mi-chuhuzan-nynga | mi-chuhuzan-iua |
| neg. | mi-chuhuzan-za | mi-chuhuzan-suca-za | mi-chuhuzan-zi-nga | mi-chuhuzan-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-chuhuzan-ua | cha-chuhuzan-suca | cha-chuhuzan-nynga | cha-chuhuzan-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-chuhuzan-ua | ma-chuhuzan-suca | ma-chuhuzan-nynga | ma-chuhuzan-nynguepqua |
| 3.ª | a-chuhuzan-ua | a-chuhuzan-suca | a-chuhuzan-nynga | a-chuhuzan-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-chuhuzan-ua | chi-chuhuzan-suca | chi-chuhuzan-nynga | chi-chuhuzan-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-chuhuzan-ua | mi-chuhuzan-suca | mi-chuhuzan-nynga | mi-chuhuzan-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-chuhuzan-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-chuhuzan-ua |
Echar tallitos el maíz. Achuhuzansuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 66v
Prender la planta. Ys achuhuzansuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 103v
Brotar el arbol. Ysachuzansuca. [sic] (Giraldo & Gómez, 2012) - Ms. 2922. Voc. fol. 24v
