De Muysc cubun - Lengua Muisca

m (Clasificar |cit: mover {{come}}, {{sema}} y cognados a |come=, |sema*=, |cog=)
m
 
Línea 7: Línea 7:
 
}}
 
}}
  
{{I| su. intr. | Voltearse, volverse. | yc b~ |cit=
+
{{I| su. intr. |  
 +
| def = Volver al lugar, *regresar
 +
| cit =
  
 +
{{voc_2922|Bolver al lugar, o de el lugar. ''zuhuscansuca''.|23v}}
  
 +
}}
  
  
 +
{{II| su. intr. | Voltearse, volverse. | yc b~
 +
|sema=Voltear
 +
|cog=
  
 +
{{tuf|wácanro|1. voltear|Headland}}
  
 +
|cit=
  
 
{{voc_2922|Boltearse la tal cosa. ''yquy ahuscansuca''.|23v}}
 
{{voc_2922|Boltearse la tal cosa. ''yquy ahuscansuca''.|23v}}
 
{{voc_2922|Bolverse de lado. ''ys zuhuscansuca''.|23v}}
 
{{voc_2922|Bolverse de lado. ''ys zuhuscansuca''.|23v}}
  
 
 
 
 
 
 
 
|sub=
 
 
 
 
 
 
{{subacep
 
|
 
| Volver al lugar, *regresar.
 
| citas =
 
{{voc_2922|Bolver al lugar, o de el lugar. ''zuhuscansuca''.|23v}}
 
 
}}
 
}}
  
  
  
 
+
{{III| su. intr. | Arrepentirse (lit. voltearse mi voluntad). | zpquyquyz a~
 
+
|sema=Arrepentirse
 
 
 
|cog=
 
|cog=
  
 
+
{{tuf|wácanro|2. apartar; dejar (algo con lo cual estaba comprometido).|Headland}}
 
+
|cit=
 
 
 
 
 
 
 
 
{{tuf|wácanro|1. voltear|Headland}}
 
 
 
|sema=
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Voltear}}
 
 
 
{{II| su. intr. | Arrepentirse (lit. voltearse mi voluntad). | zpquyquyz a~ |cit=
 
 
 
 
 
  
 
{{voc_158|Arrepentirse. ''Zpquyquyz auscansuca''.|19r}}
 
{{voc_158|Arrepentirse. ''Zpquyquyz auscansuca''.|19r}}
  
 
+
}}
 
 
 
 
|cog=
 
 
 
 
 
 
 
{{tuf|wácanro|2. apartar; dejar (algo con lo cual estaba comprometido).|Headland}}
 
 
 
 
 
 
 
|sema=Arrepentirse}}
 

Revisión actual - 19:52 16 abr 2026

uscansuca#I su. intr. (Volver al lugar, *regresar) || uscansuca#II su. intr. Voltearse, volverse.  || uscansuca#III su. intr. Arrepentirse (lit. voltearse mi voluntad).  || uscansuca#IV  || uscansuca#V  || uscansuca#L I

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

uscansuca, huscansuca

Fon. Gonz.*/uskansuka/ Cons. */uskansuka/
Morf. uska -n(2) -suca
    {{{GRUPO}}}
    I. su. intr.  ( Volver al lugar, *regresar. )
    Conjugar
    Paradigma verbal: uscan (su. intr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-uscanz-uscan-sucaz-uscan-nyngaz-uscan-iua
    neg.z-uscan-zaz-uscan-suca-zaz-uscan-zi-ngaz-uscan-za-n iua
    2.ª sg.m-uscanm-uscan-sucam-uscan-nyngam-uscan-iua
    neg.m-uscan-zam-uscan-suca-zam-uscan-zi-ngam-uscan-za-n iua
    3.ªa-uscana-uscan-sucaa-uscan-nyngaa-uscan-iua
    neg.a-uscan-zaa-uscan-suca-zaa-uscan-zi-ngaa-uscan-za-n iua
    1.ª pl.chi-uscanchi-uscan-sucachi-uscan-nyngachi-uscan-iua
    neg.chi-uscan-zachi-uscan-suca-zachi-uscan-zi-ngachi-uscan-za-n iua
    2.ª pl.mi-uscanmi-uscan-sucami-uscan-nyngami-uscan-iua
    neg.mi-uscan-zami-uscan-suca-zami-uscan-zi-ngami-uscan-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-uscan-uacha-uscan-sucacha-uscan-nyngacha-uscan-nynguepqua
    2.ª sg.ma-uscan-uama-uscan-sucama-uscan-nyngama-uscan-nynguepqua
    3.ªa-uscan-uaa-uscan-sucaa-uscan-nyngaa-uscan-nynguepqua
    1.ª pl.chi-uscan-uachi-uscan-sucachi-uscan-nyngachi-uscan-nynguepqua
    2.ª pl.mi-uscan-uami-uscan-sucami-uscan-nyngami-uscan-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)a-uscan-u
    2.ª pl. (Imp.)a-uscan-ua
    Bolver al lugar, o de el lugar. zuhuscansuca. [sic] (Giraldo & Gómez, 2012) - Ms. 2922. Voc. fol. 23v


    yc b~.
    II. su. intr. Voltearse, volverse. 
    Conjugar
    Paradigma verbal: uscan (su. intr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-uscanz-uscan-sucaz-uscan-nyngaz-uscan-iua
    neg.z-uscan-zaz-uscan-suca-zaz-uscan-zi-ngaz-uscan-za-n iua
    2.ª sg.m-uscanm-uscan-sucam-uscan-nyngam-uscan-iua
    neg.m-uscan-zam-uscan-suca-zam-uscan-zi-ngam-uscan-za-n iua
    3.ªa-uscana-uscan-sucaa-uscan-nyngaa-uscan-iua
    neg.a-uscan-zaa-uscan-suca-zaa-uscan-zi-ngaa-uscan-za-n iua
    1.ª pl.chi-uscanchi-uscan-sucachi-uscan-nyngachi-uscan-iua
    neg.chi-uscan-zachi-uscan-suca-zachi-uscan-zi-ngachi-uscan-za-n iua
    2.ª pl.mi-uscanmi-uscan-sucami-uscan-nyngami-uscan-iua
    neg.mi-uscan-zami-uscan-suca-zami-uscan-zi-ngami-uscan-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-uscan-uacha-uscan-sucacha-uscan-nyngacha-uscan-nynguepqua
    2.ª sg.ma-uscan-uama-uscan-sucama-uscan-nyngama-uscan-nynguepqua
    3.ªa-uscan-uaa-uscan-sucaa-uscan-nyngaa-uscan-nynguepqua
    1.ª pl.chi-uscan-uachi-uscan-sucachi-uscan-nyngachi-uscan-nynguepqua
    2.ª pl.mi-uscan-uami-uscan-sucami-uscan-nyngami-uscan-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)a-uscan-u
    2.ª pl. (Imp.)a-uscan-ua
    Ver también " Voltear ": uscansuca, uscasuca, zitapquanagosqua
    Boltearse la tal cosa. yquy ahuscansuca. [sic] (Giraldo & Gómez, 2012) - Ms. 2922. Voc. fol. 23v
    Bolverse de lado. ys zuhuscansuca. [sic] (Giraldo & Gómez, 2012) - Ms. 2922. Voc. fol. 23v
    uwa central: wácanro - 1. voltear (Headland )



    zpquyquyz a~.
    III. su. intr. Arrepentirse (lit. voltearse mi voluntad). 
    Conjugar
    Paradigma verbal: uscan (su. intr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-uscanz-uscan-sucaz-uscan-nyngaz-uscan-iua
    neg.z-uscan-zaz-uscan-suca-zaz-uscan-zi-ngaz-uscan-za-n iua
    2.ª sg.m-uscanm-uscan-sucam-uscan-nyngam-uscan-iua
    neg.m-uscan-zam-uscan-suca-zam-uscan-zi-ngam-uscan-za-n iua
    3.ªa-uscana-uscan-sucaa-uscan-nyngaa-uscan-iua
    neg.a-uscan-zaa-uscan-suca-zaa-uscan-zi-ngaa-uscan-za-n iua
    1.ª pl.chi-uscanchi-uscan-sucachi-uscan-nyngachi-uscan-iua
    neg.chi-uscan-zachi-uscan-suca-zachi-uscan-zi-ngachi-uscan-za-n iua
    2.ª pl.mi-uscanmi-uscan-sucami-uscan-nyngami-uscan-iua
    neg.mi-uscan-zami-uscan-suca-zami-uscan-zi-ngami-uscan-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-uscan-uacha-uscan-sucacha-uscan-nyngacha-uscan-nynguepqua
    2.ª sg.ma-uscan-uama-uscan-sucama-uscan-nyngama-uscan-nynguepqua
    3.ªa-uscan-uaa-uscan-sucaa-uscan-nyngaa-uscan-nynguepqua
    1.ª pl.chi-uscan-uachi-uscan-sucachi-uscan-nyngachi-uscan-nynguepqua
    2.ª pl.mi-uscan-uami-uscan-sucami-uscan-nyngami-uscan-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)a-uscan-u
    2.ª pl. (Imp.)a-uscan-ua
    Ver también " Arrepentirse ": uscansuca
    Arrepentirse. Zpquyquyz auscansuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 19r
    uwa central: wácanro - 2. apartar; dejar (algo con lo cual estaba comprometido). (Headland )