De Muysc cubun - Lengua Muisca
m |
m |
||
| Línea 3: | Línea 3: | ||
|IPA_CONSTENLA = | |IPA_CONSTENLA = | ||
|IPA_GOMEZ = | |IPA_GOMEZ = | ||
| − | |MORFOLOGIA = [[buchua]] [[- | + | |MORFOLOGIA = [[buchua]] [[-n(2)]] [[-suca]] |
}} | }} | ||
| − | {{I| | + | {{I| su. intr. | Secarse. }} |
{{manuscrito_2923|Secarse = ''Afuchuansuca''. l. ''Acaîquansuca''.|38r}} | {{manuscrito_2923|Secarse = ''Afuchuansuca''. l. ''Acaîquansuca''.|38r}} | ||
{{sema|Secar}} | {{sema|Secar}} | ||
| Línea 16: | Línea 16: | ||
{{voc_158|Enrronqueçerʃe = ''zhitaz afuchuansuca'' |72r}} | {{voc_158|Enrronqueçerʃe = ''zhitaz afuchuansuca'' |72r}} | ||
{{sema|Enronquecer}} | {{sema|Enronquecer}} | ||
| + | |||
| + | {{I| su. tr. | Secar. }} | ||
| + | {{voc_158|ʃecar <nowiki>=</nowiki> ''zmuchuasuca'', Verbo general <nowiki>=</nowiki> |113r}} | ||
| + | {{sema|Secar}} | ||
Revisión del 00:58 19 may 2017
buchuansuca#I su. intr. Secarse. || buchuansuca#II su. intr. Absorberse, embeberse. || buchuansuca#III || buchuansuca#IV || buchuansuca#V || buchuansuca#L I
Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez
(2008 - 2026).
buchuansuca, fuchuansuca
Fon. Gonz.*/βuʂuansuka/ Cons.
*/βutʲuansuka/
- 1. Enjugarse, limpiarse la humedad superficial de algo liso.
- 2. zhitaz a~. Enronquecer, quedar ronco (lit. secarse la laringe).
I. su. intr. Secarse.
Paradigma verbal: buchuan (su. intr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-buchuan | z-buchuan-suca | z-buchuan-nynga | z-buchuan-iua |
| neg. | z-buchuan-za | z-buchuan-suca-za | z-buchuan-zi-nga | z-buchuan-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-buchuan | m-buchuan-suca | m-buchuan-nynga | m-buchuan-iua |
| neg. | m-buchuan-za | m-buchuan-suca-za | m-buchuan-zi-nga | m-buchuan-za-n iua |
| 3.ª | a-buchuan | a-buchuan-suca | a-buchuan-nynga | a-buchuan-iua |
| neg. | a-buchuan-za | a-buchuan-suca-za | a-buchuan-zi-nga | a-buchuan-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-buchuan | chi-buchuan-suca | chi-buchuan-nynga | chi-buchuan-iua |
| neg. | chi-buchuan-za | chi-buchuan-suca-za | chi-buchuan-zi-nga | chi-buchuan-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-buchuan | mi-buchuan-suca | mi-buchuan-nynga | mi-buchuan-iua |
| neg. | mi-buchuan-za | mi-buchuan-suca-za | mi-buchuan-zi-nga | mi-buchuan-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-buchuan-ua | cha-buchuan-suca | cha-buchuan-nynga | cha-buchuan-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-buchuan-ua | ma-buchuan-suca | ma-buchuan-nynga | ma-buchuan-nynguepqua |
| 3.ª | a-buchuan-ua | a-buchuan-suca | a-buchuan-nynga | a-buchuan-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-buchuan-ua | chi-buchuan-suca | chi-buchuan-nynga | chi-buchuan-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-buchuan-ua | mi-buchuan-suca | mi-buchuan-nynga | mi-buchuan-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-buchuan-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-buchuan-ua |
Secarse = Afuchuansuca. l. Acaîquansuca. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - Ms. 2923. fol. 38r
Ver también "Secar": buchuansuca, buchuasuca, caiquansuca, xiquynsuca, xiquysuca
Enxugarse algo = abuchuansuca = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 73v
Enrronqueçerʃe = zhitaz afuchuansuca [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 72r
Ver también "Enronquecer": buchuansuca, hita
I. su. tr. Secar.
Paradigma verbal: buchuan (su. tr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-m-muchuan | z-m-muchuan-suca | z-m-muchuan-nynga | z-m-muchuan-iua |
| neg. | z-m-muchuan-za | z-m-muchuan-suca-za | z-m-muchuan-zi-nga | z-m-muchuan-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-muchuan | m-m-muchuan-suca | m-m-muchuan-nynga | m-m-muchuan-iua |
| neg. | m-m-muchuan-za | m-m-muchuan-suca-za | m-m-muchuan-zi-nga | m-m-muchuan-za-n iua |
| 3.ª | a-m-muchuan | a-m-muchuan-suca | a-m-muchuan-nynga | a-m-muchuan-iua |
| neg. | a-m-muchuan-za | a-m-muchuan-suca-za | a-m-muchuan-zi-nga | a-m-muchuan-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-m-muchuan | chi-m-muchuan-suca | chi-m-muchuan-nynga | chi-m-muchuan-iua |
| neg. | chi-m-muchuan-za | chi-m-muchuan-suca-za | chi-m-muchuan-zi-nga | chi-m-muchuan-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-m-muchuan | mi-m-muchuan-suca | mi-m-muchuan-nynga | mi-m-muchuan-iua |
| neg. | mi-m-muchuan-za | mi-m-muchuan-suca-za | mi-m-muchuan-zi-nga | mi-m-muchuan-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-buchuan-ua | cha-buchuan-suca | cha-buchuan-nynga | cha-buchuan-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-buchuan-ua | ma-buchuan-suca | ma-buchuan-nynga | ma-buchuan-nynguepqua |
| 3.ª | buchuan-ua | buchuan-suca | buchuan-nynga | buchuan-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-buchuan-ua | chi-buchuan-suca | chi-buchuan-nynga | chi-buchuan-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-buchuan-ua | mi-buchuan-suca | mi-buchuan-nynga | mi-buchuan-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | buchuan-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | buchuan-ua |
ʃecar = zmuchuasuca, Verbo general = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 113r
Ver también "Secar": buchuansuca, buchuasuca, caiquansuca, xiquynsuca, xiquysuca
