De Muysc cubun - Lengua Muisca

m
m (Variable proto)
Línea 2: Línea 2:
 
|IPA_GONZALEZ  = iensuka
 
|IPA_GONZALEZ  = iensuka
 
|IPA_CONSTENLA =  
 
|IPA_CONSTENLA =  
|IPA_GOMEZ     =  
+
|PROTO     =  
 
|MORFOLOGIA    = [[ie]] [[-n(2)]] [[-suca]]
 
|MORFOLOGIA    = [[ie]] [[-n(2)]] [[-suca]]
 
}}
 
}}

Revisión del 12:38 22 mar 2024

iensuca#I su. intr. Humear, arder (Sufrir la acción del fuego) || iensuca#II su. tr. Arder (*Hacer que algo sufra la acción del fuego) || iensuca#III su. intr. Madurarse, sazonarse (la fruta, la madera, etc.) || iensuca#IV  || iensuca#V  || iensuca#L I

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

iensuca

Fon. Gonz.*/iensuka/ Cons. */iensuka/
Morf. ie -n(2) -suca
    {{{GRUPO}}}
    I. su. intr. Humear, arder ( Sufrir la acción del fuego. )
    Paradigma verbal: ien (su. intr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-ienz-ien-sucaz-ien-nyngaz-ien-iua
    neg.z-ien-zaz-ien-suca-zaz-ien-zi-ngaz-ien-za-n iua
    2.ª sg.m-ienm-ien-sucam-ien-nyngam-ien-iua
    neg.m-ien-zam-ien-suca-zam-ien-zi-ngam-ien-za-n iua
    3.ªa-iena-ien-sucaa-ien-nyngaa-ien-iua
    neg.a-ien-zaa-ien-suca-zaa-ien-zi-ngaa-ien-za-n iua
    1.ª pl.chi-ienchi-ien-sucachi-ien-nyngachi-ien-iua
    neg.chi-ien-zachi-ien-suca-zachi-ien-zi-ngachi-ien-za-n iua
    2.ª pl.mi-ienmi-ien-sucami-ien-nyngami-ien-iua
    neg.mi-ien-zami-ien-suca-zami-ien-zi-ngami-ien-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-ien-uacha-ien-sucacha-ien-nyngacha-ien-nynguepqua
    2.ª sg.ma-ien-uama-ien-sucama-ien-nyngama-ien-nynguepqua
    3.ªa-ien-uaa-ien-sucaa-ien-nyngaa-ien-nynguepqua
    1.ª pl.chi-ien-uachi-ien-sucachi-ien-nyngachi-ien-nynguepqua
    2.ª pl.mi-ien-uami-ien-sucami-ien-nyngami-ien-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)a-ien-u
    2.ª pl. (Imp.)a-ien-ua

    Humear. Aiensuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 82r

    Ver también "Humo": gahachua, i ie, ie(3), iensuca


    b~.
    II. su. tr. Arder ( *Hacer que algo sufra la acción del fuego. )
    Paradigma verbal: ien (su. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-b-ienz-b-ien-sucaz-b-ien-nyngaz-b-ien-iua
    neg.z-b-ien-zaz-b-ien-suca-zaz-b-ien-zi-ngaz-b-ien-za-n iua
    2.ª sg.m-m-ienm-m-ien-sucam-m-ien-nyngam-m-ien-iua
    neg.m-m-ien-zam-m-ien-suca-zam-m-ien-zi-ngam-m-ien-za-n iua
    3.ªa-b-iena-b-ien-sucaa-b-ien-nyngaa-b-ien-iua
    neg.a-b-ien-zaa-b-ien-suca-zaa-b-ien-zi-ngaa-b-ien-za-n iua
    1.ª pl.chi-b-ienchi-b-ien-sucachi-b-ien-nyngachi-b-ien-iua
    neg.chi-b-ien-zachi-b-ien-suca-zachi-b-ien-zi-ngachi-b-ien-za-n iua
    2.ª pl.mi-b-ienmi-b-ien-sucami-b-ien-nyngami-b-ien-iua
    neg.mi-b-ien-zami-b-ien-suca-zami-b-ien-zi-ngami-b-ien-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-ien-uacha-ien-sucacha-ien-nyngacha-ien-nynguepqua
    2.ª sg.ma-ien-uama-ien-sucama-ien-nyngama-ien-nynguepqua
    3.ªien-uaien-sucaien-nyngaien-nynguepqua
    1.ª pl.chi-ien-uachi-ien-sucachi-ien-nyngachi-ien-nynguepqua
    2.ª pl.mi-ien-uami-ien-sucami-ien-nyngami-ien-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)ien-u
    2.ª pl. (Imp.)ien-ua

    Arder = Zebiensuca. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - Ms. 2923. fol. 7r

    Ver también "Arder": biensuca

    Comentarios: Hay dudas con esta acepción. Podría tratarse de un verbo diferente, en concreto biensuca.


    III. su. intr. Madurarse, sazonarse ( la fruta, la madera, etc.. )
    Paradigma verbal: ien (su. intr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-ienz-ien-sucaz-ien-nyngaz-ien-iua
    neg.z-ien-zaz-ien-suca-zaz-ien-zi-ngaz-ien-za-n iua
    2.ª sg.m-ienm-ien-sucam-ien-nyngam-ien-iua
    neg.m-ien-zam-ien-suca-zam-ien-zi-ngam-ien-za-n iua
    3.ªa-iena-ien-sucaa-ien-nyngaa-ien-iua
    neg.a-ien-zaa-ien-suca-zaa-ien-zi-ngaa-ien-za-n iua
    1.ª pl.chi-ienchi-ien-sucachi-ien-nyngachi-ien-iua
    neg.chi-ien-zachi-ien-suca-zachi-ien-zi-ngachi-ien-za-n iua
    2.ª pl.mi-ienmi-ien-sucami-ien-nyngami-ien-iua
    neg.mi-ien-zami-ien-suca-zami-ien-zi-ngami-ien-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-ien-uacha-ien-sucacha-ien-nyngacha-ien-nynguepqua
    2.ª sg.ma-ien-uama-ien-sucama-ien-nyngama-ien-nynguepqua
    3.ªa-ien-uaa-ien-sucaa-ien-nyngaa-ien-nynguepqua
    1.ª pl.chi-ien-uachi-ien-sucachi-ien-nyngachi-ien-nynguepqua
    2.ª pl.mi-ien-uami-ien-sucami-ien-nyngami-ien-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)a-ien-u
    2.ª pl. (Imp.)a-ien-ua

    Madurar la fruta. Aiensuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 86r

    Sazonarse la madera. Aiensuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 113r

    Sazonarse la fruta. Aiensuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 113r

    Ver también "Madurar":