De Muysc cubun - Lengua Muisca
m (Agrupar subacepciones en |sub= y limpiar |cit=) |
m (Clasificar |cit: mover {{come}}, {{sema}} y cognados a |come=, |sema*=, |cog=) |
||
| Línea 7: | Línea 7: | ||
{{I| su. intr. | Volverse azul, volverse verde. |cit= | {{I| su. intr. | Volverse azul, volverse verde. |cit= | ||
| + | |||
| + | |||
| Línea 13: | Línea 15: | ||
{{voc_158|Açul haçerse. ''Achysquynsuca''.|7r}} | {{voc_158|Açul haçerse. ''Achysquynsuca''.|7r}} | ||
| + | |||
| + | |||
| Línea 41: | Línea 45: | ||
{{II| su. intr. | Aclararse | {{II| su. intr. | Aclararse | ||
|def = hablando de algo líquido | |def = hablando de algo líquido | ||
| + | |||
|cit= | |cit= | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| + | |||
| Línea 55: | Línea 72: | ||
{{voc_158|Aclararse el agua o cosa líquida. ''Achysquynsuca''|4r}} | {{voc_158|Aclararse el agua o cosa líquida. ''Achysquynsuca''|4r}} | ||
| − | + | ||
| + | |||
| Línea 72: | Línea 90: | ||
}} | }} | ||
| − | }} | + | |sema=Azular}} |
Revisión actual - 09:13 17 sep 2025
chysquynsuca#I su. intr. Volverse azul, volverse verde. || chysquynsuca#II su. intr. Aclararse (hablando de algo líquido) || chysquynsuca#III || chysquynsuca#IV || chysquynsuca#V || chysquynsuca#L I
Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez
(2008 - 2026).
chysquynsuca, chyhisquynsuca
Fon. Gonz.*/ʂɨskɨnsuka/ Cons.
*/tʲɨskɨnsuka/
- Anochecer. Anochezer. Achysquynsuca [o] azinansuca; anocheser del todo, azacansuca [o] aumzansuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 15v
- Aclararse lo turbio. Aclararse lo turbio = Achysquynsuca. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - Ms. 2923. fol. 2r
I. su. intr. Volverse azul, volverse verde.
Paradigma verbal: chysquyn (su. intr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | i-chysquyn | i-chysquyn-suca | i-chysquyn-nynga | i-chysquyn-iua |
| neg. | i-chysquyn-za | i-chysquyn-suca-za | i-chysquyn-zi-nga | i-chysquyn-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-chysquyn | m-chysquyn-suca | m-chysquyn-nynga | m-chysquyn-iua |
| neg. | m-chysquyn-za | m-chysquyn-suca-za | m-chysquyn-zi-nga | m-chysquyn-za-n iua |
| 3.ª | a-chysquyn | a-chysquyn-suca | a-chysquyn-nynga | a-chysquyn-iua |
| neg. | a-chysquyn-za | a-chysquyn-suca-za | a-chysquyn-zi-nga | a-chysquyn-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-chysquyn | chi-chysquyn-suca | chi-chysquyn-nynga | chi-chysquyn-iua |
| neg. | chi-chysquyn-za | chi-chysquyn-suca-za | chi-chysquyn-zi-nga | chi-chysquyn-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-chysquyn | mi-chysquyn-suca | mi-chysquyn-nynga | mi-chysquyn-iua |
| neg. | mi-chysquyn-za | mi-chysquyn-suca-za | mi-chysquyn-zi-nga | mi-chysquyn-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-chysquyn-ua | cha-chysquyn-suca | cha-chysquyn-nynga | cha-chysquyn-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-chysquyn-ua | ma-chysquyn-suca | ma-chysquyn-nynga | ma-chysquyn-nynguepqua |
| 3.ª | a-chysquyn-ua | a-chysquyn-suca | a-chysquyn-nynga | a-chysquyn-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-chysquyn-ua | chi-chysquyn-suca | chi-chysquyn-nynga | chi-chysquyn-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-chysquyn-ua | mi-chysquyn-suca | mi-chysquyn-nynga | mi-chysquyn-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-chysquyn-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-chysquyn-ua |
Açul haçerse. Achysquynsuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 7r
II. su. intr. Aclararse ( hablando de algo líquido. )
Paradigma verbal: chysquyn (su. intr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | i-chysquyn | i-chysquyn-suca | i-chysquyn-nynga | i-chysquyn-iua |
| neg. | i-chysquyn-za | i-chysquyn-suca-za | i-chysquyn-zi-nga | i-chysquyn-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-chysquyn | m-chysquyn-suca | m-chysquyn-nynga | m-chysquyn-iua |
| neg. | m-chysquyn-za | m-chysquyn-suca-za | m-chysquyn-zi-nga | m-chysquyn-za-n iua |
| 3.ª | a-chysquyn | a-chysquyn-suca | a-chysquyn-nynga | a-chysquyn-iua |
| neg. | a-chysquyn-za | a-chysquyn-suca-za | a-chysquyn-zi-nga | a-chysquyn-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-chysquyn | chi-chysquyn-suca | chi-chysquyn-nynga | chi-chysquyn-iua |
| neg. | chi-chysquyn-za | chi-chysquyn-suca-za | chi-chysquyn-zi-nga | chi-chysquyn-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-chysquyn | mi-chysquyn-suca | mi-chysquyn-nynga | mi-chysquyn-iua |
| neg. | mi-chysquyn-za | mi-chysquyn-suca-za | mi-chysquyn-zi-nga | mi-chysquyn-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-chysquyn-ua | cha-chysquyn-suca | cha-chysquyn-nynga | cha-chysquyn-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-chysquyn-ua | ma-chysquyn-suca | ma-chysquyn-nynga | ma-chysquyn-nynguepqua |
| 3.ª | a-chysquyn-ua | a-chysquyn-suca | a-chysquyn-nynga | a-chysquyn-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-chysquyn-ua | chi-chysquyn-suca | chi-chysquyn-nynga | chi-chysquyn-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-chysquyn-ua | mi-chysquyn-suca | mi-chysquyn-nynga | mi-chysquyn-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-chysquyn-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-chysquyn-ua |
Ver también " Azular ": chysquyco
Aclararse el agua o cosa líquida. Achysquynsuca [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 4r
