De Muysc cubun - Lengua Muisca
m (Absorber material colgante de cada sección en |cit= dentro de su plantilla) |
m (Clasificar |cit: mover {{come}}, {{sema}} y cognados a |come=, |sema*=, |cog=) |
||
| Línea 7: | Línea 7: | ||
{{I| su. intr. | Librarse, escaparse |cit= | {{I| su. intr. | Librarse, escaparse |cit= | ||
| + | |||
| + | |||
{{voc_158|Librarse escaparse <nowiki>=</nowiki> ''zhuizynsuca'' <nowiki>=</nowiki>|84r}} | {{voc_158|Librarse escaparse <nowiki>=</nowiki> ''zhuizynsuca'' <nowiki>=</nowiki>|84r}} | ||
{{manuscrito_2923|Escabullirsė, escaparse <nowiki>=</nowiki> ''<u>Zehuizyn</u>s inasqua''. l. ''aytas zansuca''.|22r}} | {{manuscrito_2923|Escabullirsė, escaparse <nowiki>=</nowiki> ''<u>Zehuizyn</u>s inasqua''. l. ''aytas zansuca''.|22r}} | ||
| − | + | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |sema= | ||
| + | |||
| + | Librar | ||
}} | }} | ||
{{II|su. intr.| Salvarse, escarpase, estar a salvo |cit= | {{II|su. intr.| Salvarse, escarpase, estar a salvo |cit= | ||
| + | |||
| + | |||
{{voc_158|ʃaluarʃe o escapar de peligro <nowiki>=</nowiki> ''zehuizensuca'' |112v}} | {{voc_158|ʃaluarʃe o escapar de peligro <nowiki>=</nowiki> ''zehuizensuca'' |112v}} | ||
| − | + | ||
| + | |||
| + | |||
| + | |sema= | ||
| + | |||
| + | Salvarse | ||
}} | }} | ||
Revisión actual - 13:06 17 sep 2025
huizynsuca#I su. intr. Librarse, escaparse || huizynsuca#II su. intr. Salvarse, escarpase, estar a salvo || huizynsuca#III || huizynsuca#IV || huizynsuca#V || huizynsuca#L I
Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez
(2008 - 2026).
huizynsuca, huihyzynsuca, huizensuca
Fon. Gonz.*/huitʂɨnsuka/ Cons.
*/huitsɨnsuka/
I. su. intr. Librarse, escaparse
Paradigma verbal: huizyn (su. intr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-huizyn | z-huizyn-suca | z-huizyn-nynga | z-huizyn-iua |
| neg. | z-huizyn-za | z-huizyn-suca-za | z-huizyn-zi-nga | z-huizyn-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-huizyn | m-huizyn-suca | m-huizyn-nynga | m-huizyn-iua |
| neg. | m-huizyn-za | m-huizyn-suca-za | m-huizyn-zi-nga | m-huizyn-za-n iua |
| 3.ª | a-huizyn | a-huizyn-suca | a-huizyn-nynga | a-huizyn-iua |
| neg. | a-huizyn-za | a-huizyn-suca-za | a-huizyn-zi-nga | a-huizyn-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-huizyn | chi-huizyn-suca | chi-huizyn-nynga | chi-huizyn-iua |
| neg. | chi-huizyn-za | chi-huizyn-suca-za | chi-huizyn-zi-nga | chi-huizyn-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-huizyn | mi-huizyn-suca | mi-huizyn-nynga | mi-huizyn-iua |
| neg. | mi-huizyn-za | mi-huizyn-suca-za | mi-huizyn-zi-nga | mi-huizyn-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-huizyn-ua | cha-huizyn-suca | cha-huizyn-nynga | cha-huizyn-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-huizyn-ua | ma-huizyn-suca | ma-huizyn-nynga | ma-huizyn-nynguepqua |
| 3.ª | a-huizyn-ua | a-huizyn-suca | a-huizyn-nynga | a-huizyn-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-huizyn-ua | chi-huizyn-suca | chi-huizyn-nynga | chi-huizyn-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-huizyn-ua | mi-huizyn-suca | mi-huizyn-nynga | mi-huizyn-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-huizyn-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-huizyn-ua |
Ver también " Librar ": huizynsuca, huizysuca
Librarse escaparse = zhuizynsuca = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 84r
Escabullirsė, escaparse = Zehuizyns inasqua. l. aytas zansuca. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - Ms. 2923. fol. 22r
II. su. intr. Salvarse, escarpase, estar a salvo
Paradigma verbal: huizyn (su. intr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-huizyn | z-huizyn-suca | z-huizyn-nynga | z-huizyn-iua |
| neg. | z-huizyn-za | z-huizyn-suca-za | z-huizyn-zi-nga | z-huizyn-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-huizyn | m-huizyn-suca | m-huizyn-nynga | m-huizyn-iua |
| neg. | m-huizyn-za | m-huizyn-suca-za | m-huizyn-zi-nga | m-huizyn-za-n iua |
| 3.ª | a-huizyn | a-huizyn-suca | a-huizyn-nynga | a-huizyn-iua |
| neg. | a-huizyn-za | a-huizyn-suca-za | a-huizyn-zi-nga | a-huizyn-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-huizyn | chi-huizyn-suca | chi-huizyn-nynga | chi-huizyn-iua |
| neg. | chi-huizyn-za | chi-huizyn-suca-za | chi-huizyn-zi-nga | chi-huizyn-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-huizyn | mi-huizyn-suca | mi-huizyn-nynga | mi-huizyn-iua |
| neg. | mi-huizyn-za | mi-huizyn-suca-za | mi-huizyn-zi-nga | mi-huizyn-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-huizyn-ua | cha-huizyn-suca | cha-huizyn-nynga | cha-huizyn-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-huizyn-ua | ma-huizyn-suca | ma-huizyn-nynga | ma-huizyn-nynguepqua |
| 3.ª | a-huizyn-ua | a-huizyn-suca | a-huizyn-nynga | a-huizyn-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-huizyn-ua | chi-huizyn-suca | chi-huizyn-nynga | chi-huizyn-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-huizyn-ua | mi-huizyn-suca | mi-huizyn-nynga | mi-huizyn-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-huizyn-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-huizyn-ua |
Ver también " Salvarse ": huizynsuca, huizysuca
ʃaluarʃe o escapar de peligro = zehuizensuca [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 112v
