{{#show: chuensuca#I |? = chuensuca |?cat |?equivalencias |?definicion |format=template |template=diccionario_tradicional1 }}{{#show: chuensuca#II |? |?cat |?equivalencias |?definicion |format=template |template=diccionario_tradicional }}{{#show: chuensuca#III |? |?cat |?equivalencias |?definicion |format=template |template=diccionario_tradicional }}{{#show: chuensuca#IV |? |?cat |?equivalencias |?definicion |format=template |template=diccionario_tradicional }}{{#show: chuensuca#V |? |?cat |?equivalencias |?definicion |format=template |template=diccionario_tradicional }}{{#show: chuensuca#L_I |? |?cat |?equivalencias |?definicion |?loc |format=template |template=diccionario_tradicional }}
chuensuca, {{#ask: variantes::chuensuca | format=list}}
- [[equivalencias:: Agradar.
]] Agradarme algo. Zuhuc cho gue, zuhuc achuene, zpquys azasqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 8v
- [[equivalencias:: Aplacarse el ánimo.
]] Aplacarse. Zpquyquyz achuensuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 17r
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | i-chuen | i-chuen-suca | i-chuen-nynga | i-chuen-iua |
| neg. | i-chuen-za | i-chuen-suca-za | i-chuen-zi-nga | i-chuen-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-chuen | m-chuen-suca | m-chuen-nynga | m-chuen-iua |
| neg. | m-chuen-za | m-chuen-suca-za | m-chuen-zi-nga | m-chuen-za-n iua |
| 3.ª | a-chuen | a-chuen-suca | a-chuen-nynga | a-chuen-iua |
| neg. | a-chuen-za | a-chuen-suca-za | a-chuen-zi-nga | a-chuen-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-chuen | chi-chuen-suca | chi-chuen-nynga | chi-chuen-iua |
| neg. | chi-chuen-za | chi-chuen-suca-za | chi-chuen-zi-nga | chi-chuen-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-chuen | mi-chuen-suca | mi-chuen-nynga | mi-chuen-iua |
| neg. | mi-chuen-za | mi-chuen-suca-za | mi-chuen-zi-nga | mi-chuen-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-chuen-ua | cha-chuen-suca | cha-chuen-nynga | cha-chuen-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-chuen-ua | ma-chuen-suca | ma-chuen-nynga | ma-chuen-nynguepqua |
| 3.ª | a-chuen-ua | a-chuen-suca | a-chuen-nynga | a-chuen-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-chuen-ua | chi-chuen-suca | chi-chuen-nynga | chi-chuen-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-chuen-ua | mi-chuen-suca | mi-chuen-nynga | mi-chuen-nynguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-chuen-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-chuen-ua |
|cat= su. intr. |equivalencias= Ponerse bien, estar bien, sanarse, convalecer, alentarse, restablecerse, *arreglarse. |definicion=Mejorarse la condición de algo, la salud o el bienestar de alguien
}}
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | i-chuen | i-chuen-suca | i-chuen-nynga | i-chuen-iua |
| neg. | i-chuen-za | i-chuen-suca-za | i-chuen-zi-nga | i-chuen-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-chuen | m-chuen-suca | m-chuen-nynga | m-chuen-iua |
| neg. | m-chuen-za | m-chuen-suca-za | m-chuen-zi-nga | m-chuen-za-n iua |
| 3.ª | a-chuen | a-chuen-suca | a-chuen-nynga | a-chuen-iua |
| neg. | a-chuen-za | a-chuen-suca-za | a-chuen-zi-nga | a-chuen-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-chuen | chi-chuen-suca | chi-chuen-nynga | chi-chuen-iua |
| neg. | chi-chuen-za | chi-chuen-suca-za | chi-chuen-zi-nga | chi-chuen-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-chuen | mi-chuen-suca | mi-chuen-nynga | mi-chuen-iua |
| neg. | mi-chuen-za | mi-chuen-suca-za | mi-chuen-zi-nga | mi-chuen-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-chuen-ua | cha-chuen-suca | cha-chuen-nynga | cha-chuen-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-chuen-ua | ma-chuen-suca | ma-chuen-nynga | ma-chuen-nynguepqua |
| 3.ª | a-chuen-ua | a-chuen-suca | a-chuen-nynga | a-chuen-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-chuen-ua | chi-chuen-suca | chi-chuen-nynga | chi-chuen-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-chuen-ua | mi-chuen-suca | mi-chuen-nynga | mi-chuen-nynguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-chuen-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-chuen-ua |
ʃazonarse otras coʃas generalmente = achuensuca [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 113r
|cat= su. intr. |equivalencias= Sazonarse |definicion=ponerse a un punto óptimo
}}
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | i-chuen | i-chuen-suca | i-chuen-nynga | i-chuen-iua |
| neg. | i-chuen-za | i-chuen-suca-za | i-chuen-zi-nga | i-chuen-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-chuen | m-chuen-suca | m-chuen-nynga | m-chuen-iua |
| neg. | m-chuen-za | m-chuen-suca-za | m-chuen-zi-nga | m-chuen-za-n iua |
| 3.ª | a-chuen | a-chuen-suca | a-chuen-nynga | a-chuen-iua |
| neg. | a-chuen-za | a-chuen-suca-za | a-chuen-zi-nga | a-chuen-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-chuen | chi-chuen-suca | chi-chuen-nynga | chi-chuen-iua |
| neg. | chi-chuen-za | chi-chuen-suca-za | chi-chuen-zi-nga | chi-chuen-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-chuen | mi-chuen-suca | mi-chuen-nynga | mi-chuen-iua |
| neg. | mi-chuen-za | mi-chuen-suca-za | mi-chuen-zi-nga | mi-chuen-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-chuen-ua | cha-chuen-suca | cha-chuen-nynga | cha-chuen-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-chuen-ua | ma-chuen-suca | ma-chuen-nynga | ma-chuen-nynguepqua |
| 3.ª | a-chuen-ua | a-chuen-suca | a-chuen-nynga | a-chuen-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-chuen-ua | chi-chuen-suca | chi-chuen-nynga | chi-chuen-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-chuen-ua | mi-chuen-suca | mi-chuen-nynga | mi-chuen-nynguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-chuen-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-chuen-ua |
|cat= su. intr. |equivalencias= Hervir |definicion=(*) Producir burbujas un líquido por la acción del calor o la fermentación
}}
|cat= loc. v. intr. |equivalencias= Agradarme, holgarme, deleitarme |definicion= |loc =zhuc a~
}}
|cat= loc. v. intr. |equivalencias= Acabarse, perfeccionarse. |definicion= |loc =yc ~
}}
|cat= loc. v. intr. |equivalencias= Alegrarse. |definicion= |loc = zpquyquyz a~
}}
|cat= loc. v. intr. |equivalencias= Braviar, rabiar, enojarse. |definicion= |loc = ityhybaz a~
}}
