De Muysc cubun - Lengua Muisca

m
m
Línea 16: Línea 16:
  
 
:1. '''ziez a~'''. Tener diarrea (lit. estar enfermo del estómago).
 
:1. '''ziez a~'''. Tener diarrea (lit. estar enfermo del estómago).
{{voc_158|Cámaras tener. ''Ichichaiansuca, ziezaiusuca, iiu chahanasucune''.|35r}}
+
{{voc_158|Cámaras tener. ''Ichichaiansuca, <u>ziezaiusuca</u>, iiu chahanasucune''.|35r}}
 
{{sema|Enfermedades estomacales}}
 
{{sema|Enfermedades estomacales}}
  
 
{{III| su. tr. | Criar.}} {{imp|iu}}  
 
{{III| su. tr. | Criar.}} {{imp|iu}}  
 
{{voc_158|Criar niños. ''Zemiusuca, iu, maiua''.|45r}}
 
{{voc_158|Criar niños. ''Zemiusuca, iu, maiua''.|45r}}

Revisión del 23:10 26 nov 2013

iusuca#I su. intr. Doler, sentir dolor.  || iusuca#II su. intr. Estar enfermo.  || iusuca#III  || iusuca#IV  || iusuca#V  || iusuca#L I

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

iusuca, iüsuca

Fon. Gonz.*/iusuka/ Cons. */iusuka/
Morf. iu, -suca
    {{{GRUPO}}}
    I. su. intr. Doler, sentir dolor en alguna parte del cuerpo. 
    Conjugar
    Paradigma verbal: iu (su. intr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-iuz-iu-sucaz-iu-nyngaz-iu-iua
    neg.z-iu-zaz-iu-suca-zaz-iu-zi-ngaz-iu-za-n iua
    2.ª sg.m-ium-iu-sucam-iu-nyngam-iu-iua
    neg.m-iu-zam-iu-suca-zam-iu-zi-ngam-iu-za-n iua
    3.ªa-iua-iu-sucaa-iu-nyngaa-iu-iua
    neg.a-iu-zaa-iu-suca-zaa-iu-zi-ngaa-iu-za-n iua
    1.ª pl.chi-iuchi-iu-sucachi-iu-nyngachi-iu-iua
    neg.chi-iu-zachi-iu-suca-zachi-iu-zi-ngachi-iu-za-n iua
    2.ª pl.mi-iumi-iu-sucami-iu-nyngami-iu-iua
    neg.mi-iu-zami-iu-suca-zami-iu-zi-ngami-iu-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-iu-uacha-iu-sucacha-iu-nyngacha-iu-nynguepqua
    2.ª sg.ma-iu-uama-iu-sucama-iu-nyngama-iu-nynguepqua
    3.ªa-iu-uaa-iu-sucaa-iu-nyngaa-iu-nynguepqua
    1.ª pl.chi-iu-uachi-iu-sucachi-iu-nyngachi-iu-nynguepqua
    2.ª pl.mi-iu-uami-iu-sucami-iu-nyngami-iu-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)a-iu-u
    2.ª pl. (Imp.)a-iu-ua
    Doler. Aiusuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 59v
    Ver también "Doler": chihizansuca, iu, iusuca, nasqua


    II. su. intr. Estar enfermo. 
    Conjugar
    Paradigma verbal: iu (su. intr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-iuz-iu-sucaz-iu-nyngaz-iu-iua
    neg.z-iu-zaz-iu-suca-zaz-iu-zi-ngaz-iu-za-n iua
    2.ª sg.m-ium-iu-sucam-iu-nyngam-iu-iua
    neg.m-iu-zam-iu-suca-zam-iu-zi-ngam-iu-za-n iua
    3.ªa-iua-iu-sucaa-iu-nyngaa-iu-iua
    neg.a-iu-zaa-iu-suca-zaa-iu-zi-ngaa-iu-za-n iua
    1.ª pl.chi-iuchi-iu-sucachi-iu-nyngachi-iu-iua
    neg.chi-iu-zachi-iu-suca-zachi-iu-zi-ngachi-iu-za-n iua
    2.ª pl.mi-iumi-iu-sucami-iu-nyngami-iu-iua
    neg.mi-iu-zami-iu-suca-zami-iu-zi-ngami-iu-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-iu-uacha-iu-sucacha-iu-nyngacha-iu-nynguepqua
    2.ª sg.ma-iu-uama-iu-sucama-iu-nyngama-iu-nynguepqua
    3.ªa-iu-uaa-iu-sucaa-iu-nyngaa-iu-nynguepqua
    1.ª pl.chi-iu-uachi-iu-sucachi-iu-nyngachi-iu-nynguepqua
    2.ª pl.mi-iu-uami-iu-sucami-iu-nyngami-iu-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)a-iu-u
    2.ª pl. (Imp.)a-iu-ua
    Enfermo estar. Ziusuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 71v
    Ver también "Enfermar": gasqua, iuquyn, opqua
    1. ziez a~. Tener diarrea (lit. estar enfermo del estómago).
    Cámaras tener. Ichichaiansuca, ziezaiusuca, iiu chahanasucune. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 35r
    Ver también "Enfermedades estomacales": iansuca, iiu, iusuca, nysqua(2), sucune, xyquy


    III. su. tr. Criar. 
    Conjugar
    Paradigma verbal: iu (su. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-b-iuz-b-iu-sucaz-b-iu-nyngaz-b-iu-iua
    neg.z-b-iu-zaz-b-iu-suca-zaz-b-iu-zi-ngaz-b-iu-za-n iua
    2.ª sg.m-m-ium-m-iu-sucam-m-iu-nyngam-m-iu-iua
    neg.m-m-iu-zam-m-iu-suca-zam-m-iu-zi-ngam-m-iu-za-n iua
    3.ªa-b-iua-b-iu-sucaa-b-iu-nyngaa-b-iu-iua
    neg.a-b-iu-zaa-b-iu-suca-zaa-b-iu-zi-ngaa-b-iu-za-n iua
    1.ª pl.chi-b-iuchi-b-iu-sucachi-b-iu-nyngachi-b-iu-iua
    neg.chi-b-iu-zachi-b-iu-suca-zachi-b-iu-zi-ngachi-b-iu-za-n iua
    2.ª pl.mi-b-iumi-b-iu-sucami-b-iu-nyngami-b-iu-iua
    neg.mi-b-iu-zami-b-iu-suca-zami-b-iu-zi-ngami-b-iu-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-iu-uacha-iu-sucacha-iu-nyngacha-iu-nynguepqua
    2.ª sg.ma-iu-uama-iu-sucama-iu-nyngama-iu-nynguepqua
    3.ªiu-uaiu-sucaiu-nyngaiu-nynguepqua
    1.ª pl.chi-iu-uachi-iu-sucachi-iu-nyngachi-iu-nynguepqua
    2.ª pl.mi-iu-uami-iu-sucami-iu-nyngami-iu-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)iu-u
    2.ª pl. (Imp.)iu-ua
    Imp. iu.
    Criar niños. Zemiusuca, iu, maiua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 45r