De Muysc cubun - Lengua Muisca

m
m (Clasificar |cit: mover {{come}}, {{sema}} y cognados a |come=, |sema*=, |cog=)
 
(No se muestran 9 ediciones intermedias del mismo usuario)
Línea 2: Línea 2:
 
|IPA_GONZALEZ  = iusuka
 
|IPA_GONZALEZ  = iusuka
 
|IPA_CONSTENLA =  
 
|IPA_CONSTENLA =  
|IPA_GOMEZ    = (PCC) **tuʔw̃i
+
|PROTO        = **teu-nwi → **tʰiu-
|FON          = **iʔwu
+
|FON          = iu
|GRUPO        = (tuf)  t:u:0:ʔ w̃:w  i:u
+
|GRUPO        =  
|COME          = Hay que confirmar el fenómeno.
+
 
 +
[[c1::0:t]]
 +
[[c1::i:u]]
 +
[[c1::0:ʔ]]
 +
[[c1::w:]]
 +
[[c1::u:i]]
 +
 
 +
|COM          = Hay que confirmar el fenómeno.
 
|MORFOLOGIA    = [[iu]] [[-suca]]
 
|MORFOLOGIA    = [[iu]] [[-suca]]
 
|HOMO          = iusuca
 
|HOMO          = iusuca
 
}}
 
}}
  
{{I| su. intr. | Doler, sentir dolor.}}
+
{{I| su. intr. | Doler, sentir dolor.|cit=
 +
 
 +
 
 +
 
 
{{voc_158|Doler. ''Aiusuca''.|59v}}
 
{{voc_158|Doler. ''Aiusuca''.|59v}}
{{sema|Doler}}
+
 
 +
 
 +
 
 +
 
 +
|cog=
 +
 
 +
 
  
 
{{tuf|tohw̃inro|1. lastimar (a un herido)|Headland}}
 
{{tuf|tohw̃inro|1. lastimar (a un herido)|Headland}}
 +
{{tuf|tow̃inro|1. lastimar (a un herido)|Headland}}
 +
 +
 +
 +
|sema=Doler}}
 +
 +
{{II|su. intr. | Estar enfermo. |cit=
 +
 +
 +
 +
 +
  
  
{{II|su. intr. | Estar enfermo. }}
 
 
{{voc_158|Enfermo estar. Ziusuca.|71v}}
 
{{voc_158|Enfermo estar. Ziusuca.|71v}}
{{sema|Enfermar}}
 
  
:1. '''ziez a~'''. Tener diarrea (lit. estar enfermo del estómago).
+
 
 +
 
 +
 
 +
 
 +
 
 +
 
 +
 
 +
|sub=
 +
 
 +
 
 +
 
 +
 
 +
 
 +
{{subacep
 +
| ziez a~
 +
| Tener diarrea (lit. estar enfermo del estómago).
 +
| sema = Enfermedades estomacales
 +
| citas =
 
{{voc_158|Cámaras tener. ''Ichichaiansuca, <u>ziezaiusuca</u>, iiu chahanasucune''.|35r}}
 
{{voc_158|Cámaras tener. ''Ichichaiansuca, <u>ziezaiusuca</u>, iiu chahanasucune''.|35r}}
{{sema|Enfermedades estomacales}}
+
}}
 +
 
 +
 
 +
 
 +
 
 +
 
 +
|sema=
 +
 
 +
 
 +
 
 +
 
 +
 
 +
Enfermar}}

Revisión actual - 10:06 17 sep 2025

iusuca#I su. intr. Doler, sentir dolor.  || iusuca#II su. intr. Estar enfermo.  || iusuca#III  || iusuca#IV  || iusuca#V  || iusuca#L I

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

iusuca, iüsuca

Fon. Gonz.*/iusuka/ Cons. */iusuka/
Morf. iu -suca Hom. iusuca, iusuca(2).
    0:t i:u 0:ʔ w:w̃ u:i
    I. su. intr. Doler, sentir dolor. 
    Conjugar
    Paradigma verbal: iu (su. intr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-iuz-iu-sucaz-iu-nyngaz-iu-iua
    neg.z-iu-zaz-iu-suca-zaz-iu-zi-ngaz-iu-za-n iua
    2.ª sg.m-ium-iu-sucam-iu-nyngam-iu-iua
    neg.m-iu-zam-iu-suca-zam-iu-zi-ngam-iu-za-n iua
    3.ªa-iua-iu-sucaa-iu-nyngaa-iu-iua
    neg.a-iu-zaa-iu-suca-zaa-iu-zi-ngaa-iu-za-n iua
    1.ª pl.chi-iuchi-iu-sucachi-iu-nyngachi-iu-iua
    neg.chi-iu-zachi-iu-suca-zachi-iu-zi-ngachi-iu-za-n iua
    2.ª pl.mi-iumi-iu-sucami-iu-nyngami-iu-iua
    neg.mi-iu-zami-iu-suca-zami-iu-zi-ngami-iu-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-iu-uacha-iu-sucacha-iu-nyngacha-iu-nynguepqua
    2.ª sg.ma-iu-uama-iu-sucama-iu-nyngama-iu-nynguepqua
    3.ªa-iu-uaa-iu-sucaa-iu-nyngaa-iu-nynguepqua
    1.ª pl.chi-iu-uachi-iu-sucachi-iu-nyngachi-iu-nynguepqua
    2.ª pl.mi-iu-uami-iu-sucami-iu-nyngami-iu-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)a-iu-u
    2.ª pl. (Imp.)a-iu-ua
    Ver también " Doler ": chihizansuca, iu, iusuca, nasqua, tyhyzy
    Doler. Aiusuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 59v
    uwa central: tohw̃inro - 1. lastimar (a un herido) (Headland )
    uwa central: tow̃inro - 1. lastimar (a un herido) (Headland )


    II. su. intr. Estar enfermo. 
    Conjugar
    Paradigma verbal: iu (su. intr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-iuz-iu-sucaz-iu-nyngaz-iu-iua
    neg.z-iu-zaz-iu-suca-zaz-iu-zi-ngaz-iu-za-n iua
    2.ª sg.m-ium-iu-sucam-iu-nyngam-iu-iua
    neg.m-iu-zam-iu-suca-zam-iu-zi-ngam-iu-za-n iua
    3.ªa-iua-iu-sucaa-iu-nyngaa-iu-iua
    neg.a-iu-zaa-iu-suca-zaa-iu-zi-ngaa-iu-za-n iua
    1.ª pl.chi-iuchi-iu-sucachi-iu-nyngachi-iu-iua
    neg.chi-iu-zachi-iu-suca-zachi-iu-zi-ngachi-iu-za-n iua
    2.ª pl.mi-iumi-iu-sucami-iu-nyngami-iu-iua
    neg.mi-iu-zami-iu-suca-zami-iu-zi-ngami-iu-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-iu-uacha-iu-sucacha-iu-nyngacha-iu-nynguepqua
    2.ª sg.ma-iu-uama-iu-sucama-iu-nyngama-iu-nynguepqua
    3.ªa-iu-uaa-iu-sucaa-iu-nyngaa-iu-nynguepqua
    1.ª pl.chi-iu-uachi-iu-sucachi-iu-nyngachi-iu-nynguepqua
    2.ª pl.mi-iu-uami-iu-sucami-iu-nyngami-iu-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)a-iu-u
    2.ª pl. (Imp.)a-iu-ua
    Ver también " Enfermar ": gasqua, iu, iuquyn, iusuca, opqua
    Enfermo estar. Ziusuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 71v
      ziez a~
    1. Tener diarrea (lit. estar enfermo del estómago).
      Cámaras tener. Ichichaiansuca, ziezaiusuca, iiu chahanasucune. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 35r
      Ver también " Enfermedades estomacales ": chicha(2), iansuca, iiu, iusuca, nysqua(2), sucune, xyquy