De Muysc cubun - Lengua Muisca

m
m (Clasificar |cit: mover {{come}}, {{sema}} y cognados a |come=, |sema*=, |cog=)
 
(No se muestran 5 ediciones intermedias del mismo usuario)
Línea 2: Línea 2:
 
|IPA_GONZALEZ  = kɨhɨtasuka
 
|IPA_GONZALEZ  = kɨhɨtasuka
 
|IPA_CONSTENLA =  
 
|IPA_CONSTENLA =  
|IPA_GOMEZ    =  
+
|PROTO        =  
 
|MORFOLOGIA    =  
 
|MORFOLOGIA    =  
 
}}
 
}}
+
 
{{I| su. tr. | Apretar, achuchar, estrujar, *oprimir, *comprimir }}
+
{{I| su. tr. | Apretar, achuchar, estrujar, *oprimir, *comprimir |cit=
 +
 
 +
 
 +
 
 
{{voc_158|Apretar a otro achuchándolo. ''Bquytasuca''.|18r}}  
 
{{voc_158|Apretar a otro achuchándolo. ''Bquytasuca''.|18r}}  
{{sema|Estrujar}}
 
{{sema|Apretar}}
 
  
 +
 +
 +
|sema=
 +
 +
Estrujar
 +
 +
|sema1=
 +
 +
Apretar
 +
 +
}}
  
 
{{II| su. tr. | Encajar | ys b~
 
{{II| su. tr. | Encajar | ys b~
 
|def = Ajustar algo con presión o a la fuerza
 
|def = Ajustar algo con presión o a la fuerza
}}
+
 
 +
 
 +
|cit=
 +
 
 +
 
 +
 
 +
 +
 
 
{{voc_158|Encajar actiuo =  ''ys bquyhytasuca'' =|71r}}
 
{{voc_158|Encajar actiuo =  ''ys bquyhytasuca'' =|71r}}
{{sema|Estrujar}}
+
 
 +
 
 +
 
 +
 
 +
|sema=Estrujar}}
 +
 
 +
{{II| su. tr. | Pegárseme | chahas a~
 +
|def =
 +
 
 +
 
 +
|cit=
 +
 
 +
 
 +
 
 +
 +
 
 +
{{manuscrito_2923|Pegar una cosa á otra <nowiki>=</nowiki> ''ys zemihibysuca; chaas amihibysuca''. me la pega a mi. l. chahas abquihistasuca.|32v}}
 +
{{voc_158|Pegárseme. ''Chahas afihibynsuca'' l. ''chahas apquihistansuca'' l. ''chahan azasqua''.|96v}}
 +
 
 +
 
 +
 
 +
 
 +
|sema=Pegar|sema1=Quemar}}

Revisión actual - 12:59 17 sep 2025

quyhytasuca#I su. tr. Apretar, achuchar, estrujar, *oprimir, *comprimir  || quyhytasuca#II su. tr. Encajar, Pegárseme (Ajustar algo con presión o a la fuerza) || quyhytasuca#III  || quyhytasuca#IV  || quyhytasuca#V  || quyhytasuca#L I

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

quyhytasuca, quihistasuca, quytasuca

Fon. Gonz.*/kɨhɨtasuka/ Cons. */kɨhɨtasuka/
    {{{GRUPO}}}
    I. su. tr. Apretar, achuchar, estrujar, *oprimir, *comprimir 
    Conjugar
    Paradigma verbal: quyhyta (su. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-b-quyhyta-oz-b-quyhyta-sucaz-b-quyhyta-nyngaz-b-quyhyta-iua
    neg.z-b-quyhyta-zaz-b-quyhyta-suca-zaz-b-quyhyta-zi-ngaz-b-quyhyta-za-n iua
    2.ª sg.m-m-quyhyta-om-m-quyhyta-sucam-m-quyhyta-nyngam-m-quyhyta-iua
    neg.m-m-quyhyta-zam-m-quyhyta-suca-zam-m-quyhyta-zi-ngam-m-quyhyta-za-n iua
    3.ªa-b-quyhyta-oa-b-quyhyta-sucaa-b-quyhyta-nyngaa-b-quyhyta-iua
    neg.a-b-quyhyta-zaa-b-quyhyta-suca-zaa-b-quyhyta-zi-ngaa-b-quyhyta-za-n iua
    1.ª pl.chi-b-quyhyta-ochi-b-quyhyta-sucachi-b-quyhyta-nyngachi-b-quyhyta-iua
    neg.chi-b-quyhyta-zachi-b-quyhyta-suca-zachi-b-quyhyta-zi-ngachi-b-quyhyta-za-n iua
    2.ª pl.mi-b-quyhyta-omi-b-quyhyta-sucami-b-quyhyta-nyngami-b-quyhyta-iua
    neg.mi-b-quyhyta-zami-b-quyhyta-suca-zami-b-quyhyta-zi-ngami-b-quyhyta-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-quyhyta-uacha-quyhyta-sucacha-quyhyta-nyngacha-quyhyta-nynguepqua
    2.ª sg.ma-quyhyta-uama-quyhyta-sucama-quyhyta-nyngama-quyhyta-nynguepqua
    3.ªquyhyta-uaquyhyta-sucaquyhyta-nyngaquyhyta-nynguepqua
    1.ª pl.chi-quyhyta-uachi-quyhyta-sucachi-quyhyta-nyngachi-quyhyta-nynguepqua
    2.ª pl.mi-quyhyta-uami-quyhyta-sucami-quyhyta-nyngami-quyhyta-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)quyhyta-u
    2.ª pl. (Imp.)quyhyta-ua

    Ver también " Estrujar ": quyhytansuca, quyhytasuca

    Ver también " Apretar ": in, in zona, iosqua, punsuca, quyhytansuca, quyhytasuca

    Apretar a otro achuchándolo. Bquytasuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 18r


    ys b~.
    II. su. tr. Encajar ( Ajustar algo con presión o a la fuerza. )
    Conjugar
    Paradigma verbal: quyhyta (su. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-b-quyhyta-oz-b-quyhyta-sucaz-b-quyhyta-nyngaz-b-quyhyta-iua
    neg.z-b-quyhyta-zaz-b-quyhyta-suca-zaz-b-quyhyta-zi-ngaz-b-quyhyta-za-n iua
    2.ª sg.m-m-quyhyta-om-m-quyhyta-sucam-m-quyhyta-nyngam-m-quyhyta-iua
    neg.m-m-quyhyta-zam-m-quyhyta-suca-zam-m-quyhyta-zi-ngam-m-quyhyta-za-n iua
    3.ªa-b-quyhyta-oa-b-quyhyta-sucaa-b-quyhyta-nyngaa-b-quyhyta-iua
    neg.a-b-quyhyta-zaa-b-quyhyta-suca-zaa-b-quyhyta-zi-ngaa-b-quyhyta-za-n iua
    1.ª pl.chi-b-quyhyta-ochi-b-quyhyta-sucachi-b-quyhyta-nyngachi-b-quyhyta-iua
    neg.chi-b-quyhyta-zachi-b-quyhyta-suca-zachi-b-quyhyta-zi-ngachi-b-quyhyta-za-n iua
    2.ª pl.mi-b-quyhyta-omi-b-quyhyta-sucami-b-quyhyta-nyngami-b-quyhyta-iua
    neg.mi-b-quyhyta-zami-b-quyhyta-suca-zami-b-quyhyta-zi-ngami-b-quyhyta-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-quyhyta-uacha-quyhyta-sucacha-quyhyta-nyngacha-quyhyta-nynguepqua
    2.ª sg.ma-quyhyta-uama-quyhyta-sucama-quyhyta-nyngama-quyhyta-nynguepqua
    3.ªquyhyta-uaquyhyta-sucaquyhyta-nyngaquyhyta-nynguepqua
    1.ª pl.chi-quyhyta-uachi-quyhyta-sucachi-quyhyta-nyngachi-quyhyta-nynguepqua
    2.ª pl.mi-quyhyta-uami-quyhyta-sucami-quyhyta-nyngami-quyhyta-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)quyhyta-u
    2.ª pl. (Imp.)quyhyta-ua

    Ver también " Estrujar ": quyhytansuca, quyhytasuca

    Encajar actiuo = ys bquyhytasuca = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 71r


    chahas a~.
    II. su. tr. Pegárseme 
    Conjugar
    Paradigma verbal: quyhyta (su. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-b-quyhyta-oz-b-quyhyta-sucaz-b-quyhyta-nyngaz-b-quyhyta-iua
    neg.z-b-quyhyta-zaz-b-quyhyta-suca-zaz-b-quyhyta-zi-ngaz-b-quyhyta-za-n iua
    2.ª sg.m-m-quyhyta-om-m-quyhyta-sucam-m-quyhyta-nyngam-m-quyhyta-iua
    neg.m-m-quyhyta-zam-m-quyhyta-suca-zam-m-quyhyta-zi-ngam-m-quyhyta-za-n iua
    3.ªa-b-quyhyta-oa-b-quyhyta-sucaa-b-quyhyta-nyngaa-b-quyhyta-iua
    neg.a-b-quyhyta-zaa-b-quyhyta-suca-zaa-b-quyhyta-zi-ngaa-b-quyhyta-za-n iua
    1.ª pl.chi-b-quyhyta-ochi-b-quyhyta-sucachi-b-quyhyta-nyngachi-b-quyhyta-iua
    neg.chi-b-quyhyta-zachi-b-quyhyta-suca-zachi-b-quyhyta-zi-ngachi-b-quyhyta-za-n iua
    2.ª pl.mi-b-quyhyta-omi-b-quyhyta-sucami-b-quyhyta-nyngami-b-quyhyta-iua
    neg.mi-b-quyhyta-zami-b-quyhyta-suca-zami-b-quyhyta-zi-ngami-b-quyhyta-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-quyhyta-uacha-quyhyta-sucacha-quyhyta-nyngacha-quyhyta-nynguepqua
    2.ª sg.ma-quyhyta-uama-quyhyta-sucama-quyhyta-nyngama-quyhyta-nynguepqua
    3.ªquyhyta-uaquyhyta-sucaquyhyta-nyngaquyhyta-nynguepqua
    1.ª pl.chi-quyhyta-uachi-quyhyta-sucachi-quyhyta-nyngachi-quyhyta-nynguepqua
    2.ª pl.mi-quyhyta-uami-quyhyta-sucami-quyhyta-nyngami-quyhyta-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)quyhyta-u
    2.ª pl. (Imp.)quyhyta-ua

    Ver también " Pegar ": fihibynsuca, fihibysuca, zasqua

    Ver también " Quemar ": gaipquansuca, gata, gatansuca, pquihistansuca, pquihistasuca, sucgo, sucogosqua

    Pegar una cosa á otra = ys zemihibysuca; chaas amihibysuca. me la pega a mi. l. chahas abquihistasuca. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - Ms. 2923. fol. 32v

    Pegárseme. Chahas afihibynsuca l. chahas apquihistansuca l. chahan azasqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 96v