m (Bot: Reemplazo automático de texto (-MUYSKA1 +MUI-ESP)) |
m (Bot: Reemplazo automático de texto (-|fol +|)) |
||
| Línea 10: | Línea 10: | ||
:1. '''hichan b~'''. Derramar, arrojar. | :1. '''hichan b~'''. Derramar, arrojar. | ||
{{voc_158|Derramar generalmente. ''Hichan biasqua; como, ventanas hichan iau'', derrama por la uentana. | {{voc_158|Derramar generalmente. ''Hichan biasqua; como, ventanas hichan iau'', derrama por la uentana. | ||
| − | Derrama por la uentana los orines, ''Isubentanas hichan iau''.| | + | Derrama por la uentana los orines, ''Isubentanas hichan iau''.|54r}} |
:2. '''sie ys b~'''. Echarle agua a las plantas. | :2. '''sie ys b~'''. Echarle agua a las plantas. | ||
| − | {{voc_158|Regar, ora sea el suelo o las plantas. ''Bsiesysuca''. Aunque más proprio es para las plantas, y para regar el suelo, ''sie ys biasqua''.| | + | {{voc_158|Regar, ora sea el suelo o las plantas. ''Bsiesysuca''. Aunque más proprio es para las plantas, y para regar el suelo, ''sie ys biasqua''.|109r}} |
{{sema|Regar}} | {{sema|Regar}} | ||
:3. '''zhuen b~'''. Echar al hombro. | :3. '''zhuen b~'''. Echar al hombro. | ||
| − | {{voc_158|Echarse la manta o capa por el hombro. ''Zhuen biasqua''.| | + | {{voc_158|Echarse la manta o capa por el hombro. ''Zhuen biasqua''.|66v}} |
:4. '''opquas z~'''. Echar por los ojos. | :4. '''opquas z~'''. Echar por los ojos. | ||
| − | {{voc_158|Echarle poluo en los ojos. ''Fusquez opquas biasqua''.| | + | {{voc_158|Echarle poluo en los ojos. ''Fusquez opquas biasqua''.|65v}} |
{{sema|Derramar}} | {{sema|Derramar}} | ||
:5. '''oban b~'''. Echar en la cara. | :5. '''oban b~'''. Echar en la cara. | ||
| − | {{voc_158|Echarle tierra a otro, darle con ella. ''Fusquez oban biasqua''.| | + | {{voc_158|Echarle tierra a otro, darle con ella. ''Fusquez oban biasqua''.|65v}} |
:6. '''obac b~'''. Dar razones. | :6. '''obac b~'''. Dar razones. | ||
| − | {{voc_158|Responder a las raçones. ''Obac biasqua'' [o] ''obac zegusqua''.| | + | {{voc_158|Responder a las raçones. ''Obac biasqua'' [o] ''obac zegusqua''.|109r}} |
{{II| sq. pl. tr. | Alzar cosas pesadas.}} {{imp|iao}} | {{II| sq. pl. tr. | Alzar cosas pesadas.}} {{imp|iao}} | ||
| − | {{voc_158|Alçar alguna mole, lebantar buhíos, lebantar arcos. ''Biasqua''. Tanbién quando cantan para deçir q[ue] alçen la boz diçen: ''iao'', alça.| | + | {{voc_158|Alçar alguna mole, lebantar buhíos, lebantar arcos. ''Biasqua''. Tanbién quando cantan para deçir q[ue] alçen la boz diçen: ''iao'', alça.|11r}} |
| − | {{voc_158|Leuantar el buhío o otra mole para llebarla a otra parte. ''Gue zebiasqua''.| | + | {{voc_158|Leuantar el buhío o otra mole para llebarla a otra parte. ''Gue zebiasqua''.|84r}} |
:1. '''guate ~'''. Colgar muchas cosas. | :1. '''guate ~'''. Colgar muchas cosas. | ||
| − | {{voc_158|Colgar muchos paños, etc. ''Guate biasqua''.| | + | {{voc_158|Colgar muchos paños, etc. ''Guate biasqua''.|40r}} |
:2. '''guan z~'''. Ahorcar a muchos. | :2. '''guan z~'''. Ahorcar a muchos. | ||
| − | {{voc_158|Colgar a muchos. ''Guan zbiasqua''.| | + | {{voc_158|Colgar a muchos. ''Guan zbiasqua''.|40r}} |
{{III| sq. pl. tr. | Recolectar cosas. Indica pluralidad.}} {{imp|io}} {{par|chaiasca|chaiaia|chaianga}} | {{III| sq. pl. tr. | Recolectar cosas. Indica pluralidad.}} {{imp|io}} {{par|chaiasca|chaiaia|chaianga}} | ||
| − | {{voc_158|Cojer hojas. ''Zbiasqua''. Ymperatiuo, ''io''. Partiçipios: ''chaiasca, chaiaia, chaianga''.| | + | {{voc_158|Cojer hojas. ''Zbiasqua''. Ymperatiuo, ''io''. Partiçipios: ''chaiasca, chaiaia, chaianga''.|39r}} |
| − | {{manuscrito_2924|Coger ojas, ó flores <nowiki>=</nowiki> ''Zebiasqua''. Particip. de preto. <nowiki>=</nowiki> ''chaiaza, maiaia, ia ia'', &c.| | + | {{manuscrito_2924|Coger ojas, ó flores <nowiki>=</nowiki> ''Zebiasqua''. Particip. de preto. <nowiki>=</nowiki> ''chaiaza, maiaia, ia ia'', &c.|21r}} |
| − | {{voc_158|Cojer flores. ''Zbiasqua''; y si cojen una a una, ''zmisqua''.| | + | {{voc_158|Cojer flores. ''Zbiasqua''; y si cojen una a una, ''zmisqua''.|39r}} |
{{sema|Recoger}} | {{sema|Recoger}} | ||
| Línea 53: | Línea 53: | ||
:1. '''quyhycas/hyquys b~'''. Abrir la puerta. | :1. '''quyhycas/hyquys b~'''. Abrir la puerta. | ||
| − | {{voc_158|Abrir. ''Quyhycas biasqua'', yo abro; ''quyhicas miasqua'', tú abres; ''quyhycas abiasqua'', aquel abre, etc. Ymperatiuo, ''quhycas iao''. Partiçipios: ''quyhycas chaiasca, quyhycas chaiao, a quyhycas chaianga''.| | + | {{voc_158|Abrir. ''Quyhycas biasqua'', yo abro; ''quyhicas miasqua'', tú abres; ''quyhycas abiasqua'', aquel abre, etc. Ymperatiuo, ''quhycas iao''. Partiçipios: ''quyhycas chaiasca, quyhycas chaiao, a quyhycas chaianga''.|2v}} |
{{sema|Abrir puerta}} | {{sema|Abrir puerta}} | ||
:2. '''quyhycas b~'''. Destapar. | :2. '''quyhycas b~'''. Destapar. | ||
| − | {{voc_158|Desatapar. ''Quyhycas biasqua'' [o] ''aquyhyn bgusqua''.| | + | {{voc_158|Desatapar. ''Quyhycas biasqua'' [o] ''aquyhyn bgusqua''.|54r}} |
{{I| loc. v. | Atemorizar, amedrentar. | apquyquy/achie z~ }} | {{I| loc. v. | Atemorizar, amedrentar. | apquyquy/achie z~ }} | ||
| − | {{voc_158|Amedrentar, amenaçar, atemoriçar. ''Apquyquy zebiasqua'' [o] ''achie zbiasqua''.| | + | {{voc_158|Amedrentar, amenaçar, atemoriçar. ''Apquyquy zebiasqua'' [o] ''achie zbiasqua''.|14r}} |
{{I| loc. v. | Despertar. | aquiba b~ }} | {{I| loc. v. | Despertar. | aquiba b~ }} | ||
| − | {{voc_158|Despertar a otro. ''Aquibaze biasqua''.| | + | {{voc_158|Despertar a otro. ''Aquibaze biasqua''.|56v}} |
{{I| loc. v. | Herrar, poner las herraduras a un caballo. | itan b~ }} | {{I| loc. v. | Herrar, poner las herraduras a un caballo. | itan b~ }} | ||
| − | {{voc_158|Harrear caballos. ''Hycabai itanbiasqua. Etan iao'', harréalo.| | + | {{voc_158|Harrear caballos. ''Hycabai itanbiasqua. Etan iao'', harréalo.|80v}} |
{{I| loc. v. | Partear. *Abrir camino. | iez b~ }} | {{I| loc. v. | Partear. *Abrir camino. | iez b~ }} | ||
| − | {{voc_158|Partear. ''Ie zbiasqua''.| | + | {{voc_158|Partear. ''Ie zbiasqua''.|94}} |
| − | {{voc_158|Partear <nowiki>=</nowiki> iezebiasqua.| | + | {{voc_158|Partear <nowiki>=</nowiki> iezebiasqua.|55r}} |
{{I| loc. v. | Entremeter. Meter algo entre otras cosas. | yc b~ }} | {{I| loc. v. | Entremeter. Meter algo entre otras cosas. | yc b~ }} | ||
| − | {{voc_158|Entremeterse. ''Yc biasqua''.| | + | {{voc_158|Entremeterse. ''Yc biasqua''.|73r}} |
{{I| loc. v. | Hincharse. | yc ab~ }} | {{I| loc. v. | Hincharse. | yc ab~ }} | ||
| − | {{voc_158|Hincharse. ''Yc abiasqua''.| | + | {{voc_158|Hincharse. ''Yc abiasqua''.|81v}} |
Revisión del 02:34 29 ene 2013
iasqua#I sq. tr. Arrojar, regar, esparcir, echar. || iasqua#II || iasqua#III || iasqua#IV || iasqua#V || iasqua#L I yc b~, quyhycas b~, apquyquy/achie z~, aquiba b~, itan b~, iez b~ loc. v. Abrir, destapar., Despertar., Herrar, poner las herraduras a un caballo., Partear. *Abrir camino., Amedrentar, amenazar, atemorizar, Entremeter, hinchar (Meter algo en otra cosa hasta llenarla)
iasqua
- 1. hichan b~. Derramar, arrojar.
- 2. sie ys b~. Echarle agua a las plantas.
- 3. zhuen b~. Echar al hombro.
- 4. opquas z~. Echar por los ojos.
- 5. oban b~. Echar en la cara.
- 6. obac b~. Dar razones.
- 1. guate ~. Colgar muchas cosas.
- 2. guan z~. Ahorcar a muchos.
- 1. quyhycas/hyquys b~. Abrir la puerta.
- 2. quyhycas b~. Destapar.
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-ia | z-b-ia-squa | z-b-ia-nga | z-b-ia-iua |
| neg. | z-b-ia-za | z-b-ia-squa-za | z-b-ia-zi-nga | z-b-ia-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-ia | m-m-ia-squa | m-m-ia-nga | m-m-ia-iua |
| neg. | m-m-ia-za | m-m-ia-squa-za | m-m-ia-zi-nga | m-m-ia-za-n iua |
| 3.ª | a-b-ia | a-b-ia-squa | a-b-ia-nga | a-b-ia-iua |
| neg. | a-b-ia-za | a-b-ia-squa-za | a-b-ia-zi-nga | a-b-ia-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-ia | chi-b-ia-squa | chi-b-ia-nga | chi-b-ia-iua |
| neg. | chi-b-ia-za | chi-b-ia-squa-za | chi-b-ia-zi-nga | chi-b-ia-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-ia | mi-b-ia-squa | mi-b-ia-nga | mi-b-ia-iua |
| neg. | mi-b-ia-za | mi-b-ia-squa-za | mi-b-ia-zi-nga | mi-b-ia-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-ia-ia | cha-ia-sca | cha-ia-nga | cha-ia-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-ia-ia | ma-ia-sca | ma-ia-nga | ma-ia-nguepqua |
| 3.ª | ia-ia | ia-sca | ia-nga | ia-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-ia-ia | chi-ia-sca | chi-ia-nga | chi-ia-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-ia-ia | mi-ia-sca | mi-ia-nga | mi-ia-nguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | ia-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | ia-ua |
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-ia | z-b-ia-squa | z-b-ia-nga | z-b-ia-iua |
| neg. | z-b-ia-za | z-b-ia-squa-za | z-b-ia-zi-nga | z-b-ia-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-ia | m-m-ia-squa | m-m-ia-nga | m-m-ia-iua |
| neg. | m-m-ia-za | m-m-ia-squa-za | m-m-ia-zi-nga | m-m-ia-za-n iua |
| 3.ª | a-b-ia | a-b-ia-squa | a-b-ia-nga | a-b-ia-iua |
| neg. | a-b-ia-za | a-b-ia-squa-za | a-b-ia-zi-nga | a-b-ia-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-ia | chi-b-ia-squa | chi-b-ia-nga | chi-b-ia-iua |
| neg. | chi-b-ia-za | chi-b-ia-squa-za | chi-b-ia-zi-nga | chi-b-ia-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-ia | mi-b-ia-squa | mi-b-ia-nga | mi-b-ia-iua |
| neg. | mi-b-ia-za | mi-b-ia-squa-za | mi-b-ia-zi-nga | mi-b-ia-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-ia-ia | cha-ia-sca | cha-ia-nga | cha-ia-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-ia-ia | ma-ia-sca | ma-ia-nga | ma-ia-nguepqua |
| 3.ª | ia-ia | ia-sca | ia-nga | ia-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-ia-ia | chi-ia-sca | chi-ia-nga | chi-ia-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-ia-ia | mi-ia-sca | mi-ia-nga | mi-ia-nguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | ia-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | ia-ua |
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-ia | z-b-ia-squa | z-b-ia-nga | z-b-ia-iua |
| neg. | z-b-ia-za | z-b-ia-squa-za | z-b-ia-zi-nga | z-b-ia-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-ia | m-m-ia-squa | m-m-ia-nga | m-m-ia-iua |
| neg. | m-m-ia-za | m-m-ia-squa-za | m-m-ia-zi-nga | m-m-ia-za-n iua |
| 3.ª | a-b-ia | a-b-ia-squa | a-b-ia-nga | a-b-ia-iua |
| neg. | a-b-ia-za | a-b-ia-squa-za | a-b-ia-zi-nga | a-b-ia-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-ia | chi-b-ia-squa | chi-b-ia-nga | chi-b-ia-iua |
| neg. | chi-b-ia-za | chi-b-ia-squa-za | chi-b-ia-zi-nga | chi-b-ia-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-ia | mi-b-ia-squa | mi-b-ia-nga | mi-b-ia-iua |
| neg. | mi-b-ia-za | mi-b-ia-squa-za | mi-b-ia-zi-nga | mi-b-ia-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-ia-ia | cha-ia-sca | cha-ia-nga | cha-ia-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-ia-ia | ma-ia-sca | ma-ia-nga | ma-ia-nguepqua |
| 3.ª | ia-ia | ia-sca | ia-nga | ia-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-ia-ia | chi-ia-sca | chi-ia-nga | chi-ia-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-ia-ia | mi-ia-sca | mi-ia-nga | mi-ia-nguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | ia-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | ia-ua |
I. loc. v. Abrir, destapar. Imp. quyhycas iao. Plantilla:par
I. loc. v. Atemorizar, amedrentar.
I. loc. v. Despertar.
I. loc. v. Herrar, poner las herraduras a un caballo.
I. loc. v. Partear. *Abrir camino.
I. loc. v. Entremeter. Meter algo entre otras cosas.
I. loc. v. Hincharse.
