De Muysc cubun - Lengua Muisca

iusuca#I su. intr. Doler, sentir dolor.  || iusuca#II su. intr. Estar enfermo.  || iusuca#III  || iusuca#IV  || iusuca#V  || iusuca#L I

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

iusuca, iüsuca

Fon. Gonz.*/iusuka/ Cons. */iusuka/
Morf. iu -suca Hom. iusuca, iusuca(2).
    (tuf) t:0 u:i 0:ʔ w̃:w i:u
    I. su. intr. Doler, sentir dolor. 
    Conjugar
    Paradigma verbal: iu (su. intr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-iuz-iu-sucaz-iu-nyngaz-iu-iua
    neg.z-iu-zaz-iu-suca-zaz-iu-zi-ngaz-iu-za-n iua
    2.ª sg.m-ium-iu-sucam-iu-nyngam-iu-iua
    neg.m-iu-zam-iu-suca-zam-iu-zi-ngam-iu-za-n iua
    3.ªa-iua-iu-sucaa-iu-nyngaa-iu-iua
    neg.a-iu-zaa-iu-suca-zaa-iu-zi-ngaa-iu-za-n iua
    1.ª pl.chi-iuchi-iu-sucachi-iu-nyngachi-iu-iua
    neg.chi-iu-zachi-iu-suca-zachi-iu-zi-ngachi-iu-za-n iua
    2.ª pl.mi-iumi-iu-sucami-iu-nyngami-iu-iua
    neg.mi-iu-zami-iu-suca-zami-iu-zi-ngami-iu-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-iu-uacha-iu-sucacha-iu-nyngacha-iu-nynguepqua
    2.ª sg.ma-iu-uama-iu-sucama-iu-nyngama-iu-nynguepqua
    3.ªa-iu-uaa-iu-sucaa-iu-nyngaa-iu-nynguepqua
    1.ª pl.chi-iu-uachi-iu-sucachi-iu-nyngachi-iu-nynguepqua
    2.ª pl.mi-iu-uami-iu-sucami-iu-nyngami-iu-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)a-iu-u
    2.ª pl. (Imp.)a-iu-ua

    Doler. Aiusuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 59v

    Ver también "Doler": chihizansuca, iu, iusuca, nasqua

    uwa central: tohw̃inro - 1. lastimar (a un herido) (Headland )


    II. su. intr. Estar enfermo. 
    Conjugar
    Paradigma verbal: iu (su. intr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-iuz-iu-sucaz-iu-nyngaz-iu-iua
    neg.z-iu-zaz-iu-suca-zaz-iu-zi-ngaz-iu-za-n iua
    2.ª sg.m-ium-iu-sucam-iu-nyngam-iu-iua
    neg.m-iu-zam-iu-suca-zam-iu-zi-ngam-iu-za-n iua
    3.ªa-iua-iu-sucaa-iu-nyngaa-iu-iua
    neg.a-iu-zaa-iu-suca-zaa-iu-zi-ngaa-iu-za-n iua
    1.ª pl.chi-iuchi-iu-sucachi-iu-nyngachi-iu-iua
    neg.chi-iu-zachi-iu-suca-zachi-iu-zi-ngachi-iu-za-n iua
    2.ª pl.mi-iumi-iu-sucami-iu-nyngami-iu-iua
    neg.mi-iu-zami-iu-suca-zami-iu-zi-ngami-iu-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-iu-uacha-iu-sucacha-iu-nyngacha-iu-nynguepqua
    2.ª sg.ma-iu-uama-iu-sucama-iu-nyngama-iu-nynguepqua
    3.ªa-iu-uaa-iu-sucaa-iu-nyngaa-iu-nynguepqua
    1.ª pl.chi-iu-uachi-iu-sucachi-iu-nyngachi-iu-nynguepqua
    2.ª pl.mi-iu-uami-iu-sucami-iu-nyngami-iu-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)a-iu-u
    2.ª pl. (Imp.)a-iu-ua

    Enfermo estar. Ziusuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 71v

    Ver también "Enfermar": gasqua, iuquyn, opqua

    1. ziez a~. Tener diarrea (lit. estar enfermo del estómago).

    Cámaras tener. Ichichaiansuca, ziezaiusuca, iiu chahanasucune. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 35r

    Ver también "Enfermedades estomacales": iansuca, iiu, iusuca, nysqua(2), sucune, xyquy