De Muysc cubun - Lengua Muisca
iusuca#I su. intr. Doler, sentir dolor. || iusuca#II su. intr. Estar enfermo. || iusuca#III || iusuca#IV || iusuca#V || iusuca#L I
Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez
(2008 - 2026).
iusuca, iüsuca
Fon. Gonz.*/iusuka/ Cons.
*/iusuka/
- 1. ziez a~. Tener diarrea (lit. estar enfermo del estómago).
I. su. intr. Doler, sentir dolor.
Paradigma verbal: iu (su. intr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-iu | z-iu-suca | z-iu-nynga | z-iu-iua |
| neg. | z-iu-za | z-iu-suca-za | z-iu-zi-nga | z-iu-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-iu | m-iu-suca | m-iu-nynga | m-iu-iua |
| neg. | m-iu-za | m-iu-suca-za | m-iu-zi-nga | m-iu-za-n iua |
| 3.ª | a-iu | a-iu-suca | a-iu-nynga | a-iu-iua |
| neg. | a-iu-za | a-iu-suca-za | a-iu-zi-nga | a-iu-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-iu | chi-iu-suca | chi-iu-nynga | chi-iu-iua |
| neg. | chi-iu-za | chi-iu-suca-za | chi-iu-zi-nga | chi-iu-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-iu | mi-iu-suca | mi-iu-nynga | mi-iu-iua |
| neg. | mi-iu-za | mi-iu-suca-za | mi-iu-zi-nga | mi-iu-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-iu-ua | cha-iu-suca | cha-iu-nynga | cha-iu-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-iu-ua | ma-iu-suca | ma-iu-nynga | ma-iu-nynguepqua |
| 3.ª | a-iu-ua | a-iu-suca | a-iu-nynga | a-iu-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-iu-ua | chi-iu-suca | chi-iu-nynga | chi-iu-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-iu-ua | mi-iu-suca | mi-iu-nynga | mi-iu-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-iu-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-iu-ua |
Doler. Aiusuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 59v
Ver también "Doler": chihizansuca, iu, iusuca, nasqua
uwa central: tohw̃inro - 1. lastimar (a un herido) (Headland
)
II. su. intr. Estar enfermo.
Paradigma verbal: iu (su. intr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-iu | z-iu-suca | z-iu-nynga | z-iu-iua |
| neg. | z-iu-za | z-iu-suca-za | z-iu-zi-nga | z-iu-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-iu | m-iu-suca | m-iu-nynga | m-iu-iua |
| neg. | m-iu-za | m-iu-suca-za | m-iu-zi-nga | m-iu-za-n iua |
| 3.ª | a-iu | a-iu-suca | a-iu-nynga | a-iu-iua |
| neg. | a-iu-za | a-iu-suca-za | a-iu-zi-nga | a-iu-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-iu | chi-iu-suca | chi-iu-nynga | chi-iu-iua |
| neg. | chi-iu-za | chi-iu-suca-za | chi-iu-zi-nga | chi-iu-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-iu | mi-iu-suca | mi-iu-nynga | mi-iu-iua |
| neg. | mi-iu-za | mi-iu-suca-za | mi-iu-zi-nga | mi-iu-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-iu-ua | cha-iu-suca | cha-iu-nynga | cha-iu-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-iu-ua | ma-iu-suca | ma-iu-nynga | ma-iu-nynguepqua |
| 3.ª | a-iu-ua | a-iu-suca | a-iu-nynga | a-iu-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-iu-ua | chi-iu-suca | chi-iu-nynga | chi-iu-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-iu-ua | mi-iu-suca | mi-iu-nynga | mi-iu-nynguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-iu-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-iu-ua |
Enfermo estar. Ziusuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 71v
Ver también "Enfermar": gasqua, iuquyn, opqua
Cámaras tener. Ichichaiansuca, ziezaiusuca, iiu chahanasucune. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 35r
Ver también "Enfermedades estomacales": iansuca, iiu, iusuca, nysqua(2), sucune, xyquy
