m (remisión) |
m (remisión) |
||
| Línea 23: | Línea 23: | ||
| − | {{ | + | {{L_I| loc. v. intr.| No ocurrió, no se pudo. |-z a~za}} |
{{voc_158|Pudiendolo jo haçer <nowiki>=</nowiki> ''bquynga choc aguensan'', L, <nowiki>=</nowiki> ''chaquyiasa chonga xin'', El negatiuo se dise en la forma síguíente, no puedo jr <nowiki>=</nowiki> ''inazinga'', no puedo andar, ''inyne machuenza[,] inynez <u>aquynza</u>''. auque quise jr no pude, ''inanga bgaz <u>aquynza</u>'' <nowiki>=</nowiki>|100r}} | {{voc_158|Pudiendolo jo haçer <nowiki>=</nowiki> ''bquynga choc aguensan'', L, <nowiki>=</nowiki> ''chaquyiasa chonga xin'', El negatiuo se dise en la forma síguíente, no puedo jr <nowiki>=</nowiki> ''inazinga'', no puedo andar, ''inyne machuenza[,] inynez <u>aquynza</u>''. auque quise jr no pude, ''inanga bgaz <u>aquynza</u>'' <nowiki>=</nowiki>|100r}} | ||
{{sema|Poder}} | {{sema|Poder}} | ||
| − | {{ | + | {{L_I| loc. v. intr.| Padecer mal |ys a~ |
|def = lit. acontecerle mal | |def = lit. acontecerle mal | ||
}} | }} | ||
| Línea 34: | Línea 34: | ||
| − | {{ | + | {{L_I| loc. v. intr.| Esparcirse, extenderse. |yn a~}} |
:1. '''hichan a~'''. Derramarse en el suelo. | :1. '''hichan a~'''. Derramarse en el suelo. | ||
| Línea 44: | Línea 44: | ||
| − | {{ | + | {{L_I| loc. v. | Encontrarse con otro | ubas a~}} |
{{voc_158|Encontrarʃe Con otro = ''yn chiiansuca'', l, ''ubas chíquynsuca'', L, | {{voc_158|Encontrarʃe Con otro = ''yn chiiansuca'', l, ''ubas chíquynsuca'', L, | ||
''yn aiansuca'' =|71r}} | ''yn aiansuca'' =|71r}} | ||
| Línea 56: | Línea 56: | ||
{{come|Esta acepción también podría interpretarse como 'irse a vivir con su pareja'.}} | {{come|Esta acepción también podría interpretarse como 'irse a vivir con su pareja'.}} | ||
| − | {{ | + | {{L_I| loc. v. | Aclararse algo, llenarse de luz. | muyian a~ }} |
{{voc_158|Aclararse el aposento. ''Quypquan muyian aquynsuca''.|4r}} | {{voc_158|Aclararse el aposento. ''Quypquan muyian aquynsuca''.|4r}} | ||
{{voc_158|Esclareçer el día. ''Muyias aquynsuca''.|74}} | {{voc_158|Esclareçer el día. ''Muyias aquynsuca''.|74}} | ||
| − | {{ | + | {{L_I| loc. v. | Favorecer, defender. | asan z~ }} |
{{voc_158|Defender. ''Asan bzisqua'' [o] ''asan zpquansuca'' [o] ''asan zquynsuca'' [o] ''asas zinsuca''.|52v}} | {{voc_158|Defender. ''Asan bzisqua'' [o] ''asan zpquansuca'' [o] ''asan zquynsuca'' [o] ''asas zinsuca''.|52v}} | ||
{{voc_158|Fauoreçer. ''Asan bzísqua'' [o] ''asan zepquansuca'' [o] ''asas zinsuca'' [o] ''asan zquynsuca''.|76v}} | {{voc_158|Fauoreçer. ''Asan bzísqua'' [o] ''asan zepquansuca'' [o] ''asas zinsuca'' [o] ''asan zquynsuca''.|76v}} | ||
{{sema|Favorecer}} | {{sema|Favorecer}} | ||
| − | {{ | + | {{L_I| loc. v. | Perderse. |zquyhycas ma~}} |
{{voc_158|Perdime <nowiki>=</nowiki> ''zquyhycas maquine'' <nowiki>=</nowiki>|97v}} | {{voc_158|Perdime <nowiki>=</nowiki> ''zquyhycas maquine'' <nowiki>=</nowiki>|97v}} | ||
{{sema|Perderse}} | {{sema|Perderse}} | ||
Revisión del 04:36 4 nov 2019
quynsuca#I su. intr. Pasar, acaecer, acontecer, ocurrir, suceder (Hacerse realidad) || quynsuca#II su. intr. Esparcirse, extenderse, expandirse || quynsuca#III || quynsuca#IV || quynsuca#V || quynsuca#L I hatan ~ loc. v. (*)Ajuntarse, (*)volverse uno.
quynsuca, quensuca(2), qɣnsuca
- 1. Pasarse (hablando del tiempo).
- 2. suaz ac a~/ai a~. Ponerse el sol, ocultarse el sol (lit. pasarse hacia allá el sol).
- 1. hichan a~. Derramarse en el suelo.
- 2. zquyhycan a~. Expandirse en la boca, derramarse en la boca.
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-quyn | z-quyn-suca | z-quyn-nynga | z-quyn-iua |
| neg. | z-quyn-za | z-quyn-suca-za | z-quyn-zi-nga | z-quyn-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-quyn | m-quyn-suca | m-quyn-nynga | m-quyn-iua |
| neg. | m-quyn-za | m-quyn-suca-za | m-quyn-zi-nga | m-quyn-za-n iua |
| 3.ª | a-quyn | a-quyn-suca | a-quyn-nynga | a-quyn-iua |
| neg. | a-quyn-za | a-quyn-suca-za | a-quyn-zi-nga | a-quyn-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-quyn | chi-quyn-suca | chi-quyn-nynga | chi-quyn-iua |
| neg. | chi-quyn-za | chi-quyn-suca-za | chi-quyn-zi-nga | chi-quyn-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-quyn | mi-quyn-suca | mi-quyn-nynga | mi-quyn-iua |
| neg. | mi-quyn-za | mi-quyn-suca-za | mi-quyn-zi-nga | mi-quyn-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-quyn-ua | cha-quyn-suca | cha-quyn-nynga | cha-quyn-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-quyn-ua | ma-quyn-suca | ma-quyn-nynga | ma-quyn-nynguepqua |
| 3.ª | a-quyn-ua | a-quyn-suca | a-quyn-nynga | a-quyn-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-quyn-ua | chi-quyn-suca | chi-quyn-nynga | chi-quyn-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-quyn-ua | mi-quyn-suca | mi-quyn-nynga | mi-quyn-nynguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-quyn-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-quyn-ua |
Part. de pret. quysa.
L.I. loc. v. intr. No ocurrió, no se pudo.
L.I. loc. v. intr. Padecer mal ( lit. acontecerle mal. )
L.I. loc. v. intr. Esparcirse, extenderse.
L.I. loc. v. Encontrarse con otro
L.I. loc. v. (*)Ajuntarse, (*)volverse uno.
L.I. loc. v. Aclararse algo, llenarse de luz.
L.I. loc. v. Favorecer, defender.
L.I. loc. v. Perderse.
