De Muysc cubun - Lengua Muisca

m (Variable proto)
m (Absorber material colgante de cada sección en |cit= dentro de su plantilla)
Línea 15: Línea 15:
 
}}
 
}}
  
 +
{{I| su. tr. | Desatar, soltar |cit=
  
{{I| su. tr. | Desatar, soltar }}
 
 
{{voc_158|Desatar. ''Mnyscasuca''.|54r}}
 
{{voc_158|Desatar. ''Mnyscasuca''.|54r}}
 
{{sema|Desatar}}
 
{{sema|Desatar}}
Línea 25: Línea 25:
 
{{voc_158|Destorçer. ''Mnyscasuca''.|57v}}
 
{{voc_158|Destorçer. ''Mnyscasuca''.|57v}}
  
{{II| su. tr. | Desdoblar, desenvolver. }}
+
}}
 +
 
 +
{{II| su. tr. | Desdoblar, desenvolver. |cit=
 +
 
 
{{manuscrito_2923|Desdoblar = ''Zemnyscasuca''. l. ''ytas'', pret.o ''maque. zemasqua''. l. ''ytas btasqua''.|18r}}
 
{{manuscrito_2923|Desdoblar = ''Zemnyscasuca''. l. ''ytas'', pret.o ''maque. zemasqua''. l. ''ytas btasqua''.|18r}}
 
{{sema|Abrir lo que no es puerta}}
 
{{sema|Abrir lo que no es puerta}}
Línea 31: Línea 34:
 
{{tuf|ricuanro|3. desenvolver.|Headland}}
 
{{tuf|ricuanro|3. desenvolver.|Headland}}
  
 +
}}
  
 
{{L_I| loc. v. tr. | Urdir |zimne zem~
 
{{L_I| loc. v. tr. | Urdir |zimne zem~
 
|def = Desenvolver los hilos
 
|def = Desenvolver los hilos
}}
+
 
 +
|cit=
 +
 
 
{{manuscrito_2923|Urdir <nowiki>=</nowiki> ''boi quyen bzasqua''. l. ''Zimne Zemnyscasuca''.|}}
 
{{manuscrito_2923|Urdir <nowiki>=</nowiki> ''boi quyen bzasqua''. l. ''Zimne Zemnyscasuca''.|}}
 
{{sema|Industria textil}}
 
{{sema|Industria textil}}
 +
 +
 +
}}

Revisión del 19:50 15 sep 2025

nyscasuca#I su. tr. Desatar, soltar  || nyscasuca#II su. tr. Desdoblar, desenvolver.  || nyscasuca#III  || nyscasuca#IV  || nyscasuca#V  || nyscasuca#L I zimne zem~ loc. v. tr. Urdir (Desenvolver los hilos)

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

nyscasuca, nysquasuca, nyzcasuca

Fon. Gonz.*/nɨskasuka/ Cons. */nɨskasuka/
    n:r ə:i sk:kʷ a:a
    I. su. tr. Desatar, soltar 
    Conjugar
    Paradigma verbal: nysca (su. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-m-nysca-oz-m-nysca-sucaz-m-nysca-nyngaz-m-nysca-iua
    neg.z-m-nysca-zaz-m-nysca-suca-zaz-m-nysca-zi-ngaz-m-nysca-za-n iua
    2.ª sg.m-m-nysca-om-m-nysca-sucam-m-nysca-nyngam-m-nysca-iua
    neg.m-m-nysca-zam-m-nysca-suca-zam-m-nysca-zi-ngam-m-nysca-za-n iua
    3.ªa-m-nysca-oa-m-nysca-sucaa-m-nysca-nyngaa-m-nysca-iua
    neg.a-m-nysca-zaa-m-nysca-suca-zaa-m-nysca-zi-ngaa-m-nysca-za-n iua
    1.ª pl.chi-m-nysca-ochi-m-nysca-sucachi-m-nysca-nyngachi-m-nysca-iua
    neg.chi-m-nysca-zachi-m-nysca-suca-zachi-m-nysca-zi-ngachi-m-nysca-za-n iua
    2.ª pl.mi-m-nysca-omi-m-nysca-sucami-m-nysca-nyngami-m-nysca-iua
    neg.mi-m-nysca-zami-m-nysca-suca-zami-m-nysca-zi-ngami-m-nysca-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-nysca-uacha-nysca-sucacha-nysca-nyngacha-nysca-nynguepqua
    2.ª sg.ma-nysca-uama-nysca-sucama-nysca-nyngama-nysca-nynguepqua
    3.ªnysca-uanysca-sucanysca-nynganysca-nynguepqua
    1.ª pl.chi-nysca-uachi-nysca-sucachi-nysca-nyngachi-nysca-nynguepqua
    2.ª pl.mi-nysca-uami-nysca-sucami-nysca-nyngami-nysca-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)nysca-u
    2.ª pl. (Imp.)nysca-ua

    Desatar. Mnyscasuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 54r

    Ver también "Desatar": gusqua(3), nyscansuca, nyscasuca

    uwa central: ricuanro - 1. soltar lo atado. (Headland )
    1. Destorcer, deshacer (una cuerda, cabuya o cosa semejante).

    Destorçer. Mnyscasuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 57v


    II. su. tr. Desdoblar, desenvolver. 
    Conjugar
    Paradigma verbal: nysca (su. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-m-nysca-oz-m-nysca-sucaz-m-nysca-nyngaz-m-nysca-iua
    neg.z-m-nysca-zaz-m-nysca-suca-zaz-m-nysca-zi-ngaz-m-nysca-za-n iua
    2.ª sg.m-m-nysca-om-m-nysca-sucam-m-nysca-nyngam-m-nysca-iua
    neg.m-m-nysca-zam-m-nysca-suca-zam-m-nysca-zi-ngam-m-nysca-za-n iua
    3.ªa-m-nysca-oa-m-nysca-sucaa-m-nysca-nyngaa-m-nysca-iua
    neg.a-m-nysca-zaa-m-nysca-suca-zaa-m-nysca-zi-ngaa-m-nysca-za-n iua
    1.ª pl.chi-m-nysca-ochi-m-nysca-sucachi-m-nysca-nyngachi-m-nysca-iua
    neg.chi-m-nysca-zachi-m-nysca-suca-zachi-m-nysca-zi-ngachi-m-nysca-za-n iua
    2.ª pl.mi-m-nysca-omi-m-nysca-sucami-m-nysca-nyngami-m-nysca-iua
    neg.mi-m-nysca-zami-m-nysca-suca-zami-m-nysca-zi-ngami-m-nysca-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-nysca-uacha-nysca-sucacha-nysca-nyngacha-nysca-nynguepqua
    2.ª sg.ma-nysca-uama-nysca-sucama-nysca-nyngama-nysca-nynguepqua
    3.ªnysca-uanysca-sucanysca-nynganysca-nynguepqua
    1.ª pl.chi-nysca-uachi-nysca-sucachi-nysca-nyngachi-nysca-nynguepqua
    2.ª pl.mi-nysca-uami-nysca-sucami-nysca-nyngami-nysca-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)nysca-u
    2.ª pl. (Imp.)nysca-ua

    Desdoblar = Zemnyscasuca. l. ytas, pret.o maque. zemasqua. l. ytas btasqua. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - Ms. 2923. fol. 18r

    Ver también "Abrir lo que no es puerta": iansuca, tasqua, uasqua, yta

    uwa central: ricuanro - 3. desenvolver. (Headland )


    zimne zem~.
    L.I. loc. v. tr. Urdir ( Desenvolver los hilos. )
    Error: No se pudo extraer la raíz de nyscasuca.

    Urdir = boi quyen bzasqua. l. Zimne Zemnyscasuca. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012)

    Ver también "Industria textil": boi, chana, chihine, chine, guane(2), in, in zona, pquasqua(2), quyhysa, quyty, suquyn, togua, xinsuca, zaza, zazaguane, zimne