m |
m |
||
| Línea 77: | Línea 77: | ||
{{voc_158|Fauoreçer. ''Asan bzísqua'' [o] ''asan zepquansuca'' [o] ''asas zinsuca'' [o] ''asan zquynsuca''.|76v}} | {{voc_158|Fauoreçer. ''Asan bzísqua'' [o] ''asan zepquansuca'' [o] ''asas zinsuca'' [o] ''asan zquynsuca''.|76v}} | ||
{{sema|Favorecer}} | {{sema|Favorecer}} | ||
| + | |||
| + | {{L_VI| loc. v. | Detener, atajar | aquyhyc z~| | ||
| + | |def = Ponerse delante de alguien o algo para detener su paso o trayectoria | ||
| + | }} | ||
| + | {{voc_158|Detener[,] atajar <nowiki>=</nowiki> ''aquyhyc zquysqua'', l, ''aquyhyc zquynsuca'' <nowiki>=</nowiki>|57v}} | ||
| + | {{sema|Detener}} | ||
Revisión del 14:42 24 jul 2020
quynsuca#I su. intr. Pasar, acaecer, acontecer, ocurrir, suceder (Hacerse realidad) || quynsuca#II su. intr. Esparcirse, extenderse, expandirse || quynsuca#III || quynsuca#IV || quynsuca#V || quynsuca#L I hatan ~ loc. v. (*)Ajuntarse, (*)volverse uno.
quynsuca, quensuca(2), qɣnsuca
- 1. Pasarse (hablando del tiempo).
- 2. -z a~za. No ocurrió, no se pudo.
- 3. suaz ac a~/ai a~. Ponerse el sol, ocultarse el sol (lit. pasarse hacia allá el sol).
- 4. ubas a~. Encontrarse con otro (lit. acontecer su presencia/encuentro)
- 5.1. guaica ys a~. Padecer daño, ocurrirle mal
- 5.2. zquyhycas ma~. Perder *el hilo (Olvidar el tema o el hilo de un pensamiento o discurso)
- 5.3. zquyhiques ma~. Derrengarse (Padecer parálisis en los miembros inferiores por una lesión. Lit. padezco de las piernas)
- 5.4. zpquacaz ins a~. Desconcertarse un brazo, dislocarse un brazo.
- 1. hichan a~. Derramarse en el suelo.
- 2. zquyhycan a~. Expandirse en la boca, derramarse en la boca.
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-quyn | z-quyn-suca | z-quyn-nynga | z-quyn-iua |
| neg. | z-quyn-za | z-quyn-suca-za | z-quyn-zi-nga | z-quyn-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-quyn | m-quyn-suca | m-quyn-nynga | m-quyn-iua |
| neg. | m-quyn-za | m-quyn-suca-za | m-quyn-zi-nga | m-quyn-za-n iua |
| 3.ª | a-quyn | a-quyn-suca | a-quyn-nynga | a-quyn-iua |
| neg. | a-quyn-za | a-quyn-suca-za | a-quyn-zi-nga | a-quyn-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-quyn | chi-quyn-suca | chi-quyn-nynga | chi-quyn-iua |
| neg. | chi-quyn-za | chi-quyn-suca-za | chi-quyn-zi-nga | chi-quyn-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-quyn | mi-quyn-suca | mi-quyn-nynga | mi-quyn-iua |
| neg. | mi-quyn-za | mi-quyn-suca-za | mi-quyn-zi-nga | mi-quyn-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-quyn-ua | cha-quyn-suca | cha-quyn-nynga | cha-quyn-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-quyn-ua | ma-quyn-suca | ma-quyn-nynga | ma-quyn-nynguepqua |
| 3.ª | a-quyn-ua | a-quyn-suca | a-quyn-nynga | a-quyn-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-quyn-ua | chi-quyn-suca | chi-quyn-nynga | chi-quyn-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-quyn-ua | mi-quyn-suca | mi-quyn-nynga | mi-quyn-nynguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-quyn-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-quyn-ua |
Part. de pret. quysa.
L.I. loc. v. prnl. Pasarle, acontecerle ( hablando de algo negativo. )
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-quyn | z-quyn-suca | z-quyn-nynga | z-quyn-iua |
| neg. | z-quyn-za | z-quyn-suca-za | z-quyn-zi-nga | z-quyn-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-quyn | m-quyn-suca | m-quyn-nynga | m-quyn-iua |
| neg. | m-quyn-za | m-quyn-suca-za | m-quyn-zi-nga | m-quyn-za-n iua |
| 3.ª | a-quyn | a-quyn-suca | a-quyn-nynga | a-quyn-iua |
| neg. | a-quyn-za | a-quyn-suca-za | a-quyn-zi-nga | a-quyn-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-quyn | chi-quyn-suca | chi-quyn-nynga | chi-quyn-iua |
| neg. | chi-quyn-za | chi-quyn-suca-za | chi-quyn-zi-nga | chi-quyn-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-quyn | mi-quyn-suca | mi-quyn-nynga | mi-quyn-iua |
| neg. | mi-quyn-za | mi-quyn-suca-za | mi-quyn-zi-nga | mi-quyn-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-quyn-ua | cha-quyn-suca | cha-quyn-nynga | cha-quyn-nynguepqua |
| 2.ª sg. | ma-quyn-ua | ma-quyn-suca | ma-quyn-nynga | ma-quyn-nynguepqua |
| 3.ª | a-quyn-ua | a-quyn-suca | a-quyn-nynga | a-quyn-nynguepqua |
| 1.ª pl. | chi-quyn-ua | chi-quyn-suca | chi-quyn-nynga | chi-quyn-nynguepqua |
| 2.ª pl. | mi-quyn-ua | mi-quyn-suca | mi-quyn-nynga | mi-quyn-nynguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-quyn-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-quyn-ua |
L.III. loc. v. (*)Ajuntarse, (*)volverse uno.
L.IV. loc. v. Aclararse algo, llenarse de luz.
L.V. loc. v. Favorecer, defender.
L.VI. loc. v. Detener, atajar ( Ponerse delante de alguien o algo para detener su paso o trayectoria. )
