De Muysc cubun - Lengua Muisca

m (Encapsular subacepciones en {{subacep}}; mover {{sema}} a |sema* y {{come}} a |come dentro del sub)
m (Agrupar subacepciones en |sub= y limpiar |cit=)
Línea 16: Línea 16:
  
 
{{I| su. tr. | Desatar, soltar |cit=
 
{{I| su. tr. | Desatar, soltar |cit=
 +
 +
  
  
Línea 21: Línea 23:
 
{{voc_158|Desatar. ''Mnyscasuca''.|54r}}
 
{{voc_158|Desatar. ''Mnyscasuca''.|54r}}
 
{{sema|Desatar}}
 
{{sema|Desatar}}
 +
{{tuf|ricuanro|1. soltar lo atado.|Headland}}
 +
 +
 +
 +
 +
 +
 +
|sub=
 +
 +
  
{{tuf|ricuanro|1. soltar lo atado.|Headland}}
 
  
  
Línea 31: Línea 42:
 
{{voc_158|Destorçer. ''Mnyscasuca''.|57v}}
 
{{voc_158|Destorçer. ''Mnyscasuca''.|57v}}
 
}}
 
}}
 +
 +
  
  
Línea 47: Línea 60:
 
{{L_I| loc. v. tr. | Urdir |zimne zem~
 
{{L_I| loc. v. tr. | Urdir |zimne zem~
 
|def = Desenvolver los hilos
 
|def = Desenvolver los hilos
 +
  
  

Revisión del 19:49 16 sep 2025

nyscasuca#I su. tr. Desatar, soltar  || nyscasuca#II su. tr. Desdoblar, desenvolver.  || nyscasuca#III  || nyscasuca#IV  || nyscasuca#V  || nyscasuca#L I zimne zem~ loc. v. tr. Urdir (Desenvolver los hilos)

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

nyscasuca, nysquasuca, nyzcasuca

Fon. Gonz.*/nɨskasuka/ Cons. */nɨskasuka/
    n:r ə:i sk:kʷ a:a
    I. su. tr. Desatar, soltar 
    Conjugar
    Paradigma verbal: nysca (su. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-m-nysca-oz-m-nysca-sucaz-m-nysca-nyngaz-m-nysca-iua
    neg.z-m-nysca-zaz-m-nysca-suca-zaz-m-nysca-zi-ngaz-m-nysca-za-n iua
    2.ª sg.m-m-nysca-om-m-nysca-sucam-m-nysca-nyngam-m-nysca-iua
    neg.m-m-nysca-zam-m-nysca-suca-zam-m-nysca-zi-ngam-m-nysca-za-n iua
    3.ªa-m-nysca-oa-m-nysca-sucaa-m-nysca-nyngaa-m-nysca-iua
    neg.a-m-nysca-zaa-m-nysca-suca-zaa-m-nysca-zi-ngaa-m-nysca-za-n iua
    1.ª pl.chi-m-nysca-ochi-m-nysca-sucachi-m-nysca-nyngachi-m-nysca-iua
    neg.chi-m-nysca-zachi-m-nysca-suca-zachi-m-nysca-zi-ngachi-m-nysca-za-n iua
    2.ª pl.mi-m-nysca-omi-m-nysca-sucami-m-nysca-nyngami-m-nysca-iua
    neg.mi-m-nysca-zami-m-nysca-suca-zami-m-nysca-zi-ngami-m-nysca-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-nysca-uacha-nysca-sucacha-nysca-nyngacha-nysca-nynguepqua
    2.ª sg.ma-nysca-uama-nysca-sucama-nysca-nyngama-nysca-nynguepqua
    3.ªnysca-uanysca-sucanysca-nynganysca-nynguepqua
    1.ª pl.chi-nysca-uachi-nysca-sucachi-nysca-nyngachi-nysca-nynguepqua
    2.ª pl.mi-nysca-uami-nysca-sucami-nysca-nyngami-nysca-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)nysca-u
    2.ª pl. (Imp.)nysca-ua

    Desatar. Mnyscasuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 54r

    Ver también "Desatar": gusqua(3), nyscansuca, nyscasuca

    uwa central: ricuanro - 1. soltar lo atado. (Headland )
    1. Destorcer, deshacer (una cuerda, cabuya o cosa semejante).

      Destorçer. Mnyscasuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 57v


    II. su. tr. Desdoblar, desenvolver. 
    Conjugar
    Paradigma verbal: nysca (su. tr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.z-m-nysca-oz-m-nysca-sucaz-m-nysca-nyngaz-m-nysca-iua
    neg.z-m-nysca-zaz-m-nysca-suca-zaz-m-nysca-zi-ngaz-m-nysca-za-n iua
    2.ª sg.m-m-nysca-om-m-nysca-sucam-m-nysca-nyngam-m-nysca-iua
    neg.m-m-nysca-zam-m-nysca-suca-zam-m-nysca-zi-ngam-m-nysca-za-n iua
    3.ªa-m-nysca-oa-m-nysca-sucaa-m-nysca-nyngaa-m-nysca-iua
    neg.a-m-nysca-zaa-m-nysca-suca-zaa-m-nysca-zi-ngaa-m-nysca-za-n iua
    1.ª pl.chi-m-nysca-ochi-m-nysca-sucachi-m-nysca-nyngachi-m-nysca-iua
    neg.chi-m-nysca-zachi-m-nysca-suca-zachi-m-nysca-zi-ngachi-m-nysca-za-n iua
    2.ª pl.mi-m-nysca-omi-m-nysca-sucami-m-nysca-nyngami-m-nysca-iua
    neg.mi-m-nysca-zami-m-nysca-suca-zami-m-nysca-zi-ngami-m-nysca-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-nysca-uacha-nysca-sucacha-nysca-nyngacha-nysca-nynguepqua
    2.ª sg.ma-nysca-uama-nysca-sucama-nysca-nyngama-nysca-nynguepqua
    3.ªnysca-uanysca-sucanysca-nynganysca-nynguepqua
    1.ª pl.chi-nysca-uachi-nysca-sucachi-nysca-nyngachi-nysca-nynguepqua
    2.ª pl.mi-nysca-uami-nysca-sucami-nysca-nyngami-nysca-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)nysca-u
    2.ª pl. (Imp.)nysca-ua

    Desdoblar = Zemnyscasuca. l. ytas, pret.o maque. zemasqua. l. ytas btasqua. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012) - Ms. 2923. fol. 18r

    Ver también "Abrir lo que no es puerta": iansuca, tasqua, uasqua, yta

    uwa central: ricuanro - 3. desenvolver. (Headland )


    zimne zem~.
    L.I. loc. v. tr. Urdir ( Desenvolver los hilos. )
    Error: No se pudo extraer la raíz de nyscasuca.

    Urdir = boi quyen bzasqua. l. Zimne Zemnyscasuca. [sic] (Gómez & Giraldo, 2012)

    Ver también "Industria textil": boi, chana, chihine, chine, guane(2), in, in zona, pquasqua(2), quyhysa, quyty, suquyn, togua, xinsuca, zaza, zazaguane, zimne