De Muysc cubun - Lengua Muisca

chiguansuca#I su. intr. Enmohecerse.  || chiguansuca#II  || chiguansuca#III  || chiguansuca#IV  || chiguansuca#V  || chiguansuca#L I

Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez (2008 - 2026).

chiguansuca

Fon. Gonz.*/ʂiɣuansuka/ Cons. */tʲiɣuansuka/
    {{{GRUPO}}}
    I. su. intr. Enmohecerse. 
    Conjugar
    Paradigma verbal: chiguan (su. intr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.i-chiguani-chiguan-sucai-chiguan-nyngai-chiguan-iua
    neg.i-chiguan-zai-chiguan-suca-zai-chiguan-zi-ngai-chiguan-za-n iua
    2.ª sg.m-chiguanm-chiguan-sucam-chiguan-nyngam-chiguan-iua
    neg.m-chiguan-zam-chiguan-suca-zam-chiguan-zi-ngam-chiguan-za-n iua
    3.ªa-chiguana-chiguan-sucaa-chiguan-nyngaa-chiguan-iua
    neg.a-chiguan-zaa-chiguan-suca-zaa-chiguan-zi-ngaa-chiguan-za-n iua
    1.ª pl.chi-chiguanchi-chiguan-sucachi-chiguan-nyngachi-chiguan-iua
    neg.chi-chiguan-zachi-chiguan-suca-zachi-chiguan-zi-ngachi-chiguan-za-n iua
    2.ª pl.mi-chiguanmi-chiguan-sucami-chiguan-nyngami-chiguan-iua
    neg.mi-chiguan-zami-chiguan-suca-zami-chiguan-zi-ngami-chiguan-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-chiguan-uacha-chiguan-sucacha-chiguan-nyngacha-chiguan-nynguepqua
    2.ª sg.ma-chiguan-uama-chiguan-sucama-chiguan-nyngama-chiguan-nynguepqua
    3.ªa-chiguan-uaa-chiguan-sucaa-chiguan-nyngaa-chiguan-nynguepqua
    1.ª pl.chi-chiguan-uachi-chiguan-sucachi-chiguan-nyngachi-chiguan-nynguepqua
    2.ª pl.mi-chiguan-uami-chiguan-sucami-chiguan-nyngami-chiguan-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)a-chiguan-u
    2.ª pl. (Imp.)a-chiguan-ua

    En mohecerse = Achiguansuca. l. Abosynsuca. [sic] (Giraldo & Gómez, 2011) - Ms. 2924. fol. 36r

    Dañarse el pan. Achiguansuca. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 50r

    Ver también "Enmohecerse": bosynsuca, chigua, chiguansuca


    I. su. intr. Encorvarse (doblarse o encogerse por la vejez o la enfermedad, hablando de un ser vivo). 
    Conjugar
    Paradigma verbal: chiguan (su. intr.)
    Serie de Flexión Verbal
    PersonaPerfectivoImperfectivoIrrealisDestinativo
    1.ª sg.i-chiguani-chiguan-sucai-chiguan-nyngai-chiguan-iua
    neg.i-chiguan-zai-chiguan-suca-zai-chiguan-zi-ngai-chiguan-za-n iua
    2.ª sg.m-chiguanm-chiguan-sucam-chiguan-nyngam-chiguan-iua
    neg.m-chiguan-zam-chiguan-suca-zam-chiguan-zi-ngam-chiguan-za-n iua
    3.ªa-chiguana-chiguan-sucaa-chiguan-nyngaa-chiguan-iua
    neg.a-chiguan-zaa-chiguan-suca-zaa-chiguan-zi-ngaa-chiguan-za-n iua
    1.ª pl.chi-chiguanchi-chiguan-sucachi-chiguan-nyngachi-chiguan-iua
    neg.chi-chiguan-zachi-chiguan-suca-zachi-chiguan-zi-ngachi-chiguan-za-n iua
    2.ª pl.mi-chiguanmi-chiguan-sucami-chiguan-nyngami-chiguan-iua
    neg.mi-chiguan-zami-chiguan-suca-zami-chiguan-zi-ngami-chiguan-za-n iua
    Serie de Nominalización
    PersonaResultativaFactualIrrealisProspectiva
    1.ª sg.cha-chiguan-uacha-chiguan-sucacha-chiguan-nyngacha-chiguan-nynguepqua
    2.ª sg.ma-chiguan-uama-chiguan-sucama-chiguan-nyngama-chiguan-nynguepqua
    3.ªa-chiguan-uaa-chiguan-sucaa-chiguan-nyngaa-chiguan-nynguepqua
    1.ª pl.chi-chiguan-uachi-chiguan-sucachi-chiguan-nyngachi-chiguan-nynguepqua
    2.ª pl.mi-chiguan-uami-chiguan-sucami-chiguan-nyngami-chiguan-nynguepqua
    Modo Imperativo
    PersonaForma Única
    2.ª sg. (Imp.)a-chiguan-u
    2.ª pl. (Imp.)a-chiguan-ua

    Encorbarse, neutro = Abehetansuca. Item. Asohobansuca. l. achiguansuca. [sic] (Giraldo & Gómez, 2011) - Ms. 2924. fol. 35v

    Ver también "Encorvar": beheta, behetasuca, chihiguansuca, chihiguasuca, sohobansuca, sohobasuca, zasqua