De Muysc cubun - Lengua Muisca
m |
m |
||
| Línea 2: | Línea 2: | ||
|IPA_GONZALEZ = ʂuskua | |IPA_GONZALEZ = ʂuskua | ||
|IPA_CONSTENLA = | |IPA_CONSTENLA = | ||
| − | |IPA_GOMEZ = | + | |IPA_GOMEZ = |
|MORFOLOGIA = | |MORFOLOGIA = | ||
}} | }} | ||
| − | {{I| sq. tr. | Descortezar, despellejar (quitar la cáscara, corteza o piel a alguna cosa).}} {{pre | + | {{I| sq. tr. | Descortezar, despellejar, descascarar (quitar la cáscara, corteza o piel a alguna cosa).}} |
| + | {{verbo | ||
| + | |pre = bchuquy | ||
| + | }} | ||
{{voc_158|Descortezar. ''Bchusqua''.|54v}} | {{voc_158|Descortezar. ''Bchusqua''.|54v}} | ||
| Línea 18: | Línea 21: | ||
{{voc_158|Desarrollar. ''Bchusqua''.|57r}} | {{voc_158|Desarrollar. ''Bchusqua''.|57r}} | ||
| − | {{II| sq. tr. | Coger maíz (lit. descortezar maíz). |aba,z, b~}} {{pre | + | {{II| sq. tr. | Coger maíz (lit. descortezar maíz). |aba,z, b~}} |
| + | {{verbo | ||
| + | |pre=bchuquy | ||
| + | }} | ||
{{voc_2922|Coger maiz. ''aba,z, bchusqua. bchuquy''.|31v}} | {{voc_2922|Coger maiz. ''aba,z, bchusqua. bchuquy''.|31v}} | ||
Revisión del 18:01 7 ago 2017
chusqua#I sq. tr. Mascar hayo, mascar coca || chusqua#II || chusqua#III || chusqua#IV || chusqua#V || chusqua#L I
Diccionario muysca - español. © Diego F. Gómez
(2008 - 2026).
chusqua, cħusquâ
Fon. Gonz.*/ʂuskua/ Cons.
*/tʲuskua/
- 1. Mondar (quitar la cáscara).
- 2. Desollar (quitarle la piel a un cuerpo).
- 3. Desenvolver (ant. desarrollar).
I. sq. tr. Descortezar, despellejar, descascarar (quitar la cáscara, corteza o piel a alguna cosa).
Paradigma verbal: chu (sq. tr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-chu | z-b-chu-squa | z-b-chu-nga | z-b-chu-iua |
| neg. | z-b-chu-za | z-b-chu-squa-za | z-b-chu-zi-nga | z-b-chu-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-chu | m-m-chu-squa | m-m-chu-nga | m-m-chu-iua |
| neg. | m-m-chu-za | m-m-chu-squa-za | m-m-chu-zi-nga | m-m-chu-za-n iua |
| 3.ª | a-b-chu | a-b-chu-squa | a-b-chu-nga | a-b-chu-iua |
| neg. | a-b-chu-za | a-b-chu-squa-za | a-b-chu-zi-nga | a-b-chu-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-chu | chi-b-chu-squa | chi-b-chu-nga | chi-b-chu-iua |
| neg. | chi-b-chu-za | chi-b-chu-squa-za | chi-b-chu-zi-nga | chi-b-chu-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-chu | mi-b-chu-squa | mi-b-chu-nga | mi-b-chu-iua |
| neg. | mi-b-chu-za | mi-b-chu-squa-za | mi-b-chu-zi-nga | mi-b-chu-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-chu-ia | cha-chu-sca | cha-chu-nga | cha-chu-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-chu-ia | ma-chu-sca | ma-chu-nga | ma-chu-nguepqua |
| 3.ª | chu-ia | chu-sca | chu-nga | chu-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-chu-ia | chi-chu-sca | chi-chu-nga | chi-chu-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-chu-ia | mi-chu-sca | mi-chu-nga | mi-chu-nguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | chu-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | chu-ua |
Pret. bchuquy.
Descortezar. Bchusqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 54v
Mondar. Bchusqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 87r
Deʃta regla general ʃe ʃacan//los verbos ʃiguientes... 10. Chuſquâ, ſin aſpiracion, por deſſollar, y no por maſcar hayo. (Dueñas G., Gómez D. & Melo L, 2011.) - Gra. Lu. fol. 71v
Desarrollar. Bchusqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 57r
aba,z, b~.
II. sq. tr. Coger maíz (lit. descortezar maíz). Paradigma verbal: chu (sq. tr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-chu | z-b-chu-squa | z-b-chu-nga | z-b-chu-iua |
| neg. | z-b-chu-za | z-b-chu-squa-za | z-b-chu-zi-nga | z-b-chu-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-chu | m-m-chu-squa | m-m-chu-nga | m-m-chu-iua |
| neg. | m-m-chu-za | m-m-chu-squa-za | m-m-chu-zi-nga | m-m-chu-za-n iua |
| 3.ª | a-b-chu | a-b-chu-squa | a-b-chu-nga | a-b-chu-iua |
| neg. | a-b-chu-za | a-b-chu-squa-za | a-b-chu-zi-nga | a-b-chu-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-chu | chi-b-chu-squa | chi-b-chu-nga | chi-b-chu-iua |
| neg. | chi-b-chu-za | chi-b-chu-squa-za | chi-b-chu-zi-nga | chi-b-chu-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-chu | mi-b-chu-squa | mi-b-chu-nga | mi-b-chu-iua |
| neg. | mi-b-chu-za | mi-b-chu-squa-za | mi-b-chu-zi-nga | mi-b-chu-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-chu-ia | cha-chu-sca | cha-chu-nga | cha-chu-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-chu-ia | ma-chu-sca | ma-chu-nga | ma-chu-nguepqua |
| 3.ª | chu-ia | chu-sca | chu-nga | chu-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-chu-ia | chi-chu-sca | chi-chu-nga | chi-chu-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-chu-ia | mi-chu-sca | mi-chu-nga | mi-chu-nguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | chu-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | chu-ua |
Pret. bchuquy.
Coger maiz. aba,z, bchusqua. bchuquy. [sic] (Giraldo & Gómez, 2012) - Ms. 2922. Voc. fol. 31v
III. sq. tr. Mascar hayo o coca.
Paradigma verbal: chu (sq. tr.)
Serie de Flexión Verbal
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-chu | z-b-chu-squa | z-b-chu-nga | z-b-chu-iua |
| neg. | z-b-chu-za | z-b-chu-squa-za | z-b-chu-zi-nga | z-b-chu-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-chu | m-m-chu-squa | m-m-chu-nga | m-m-chu-iua |
| neg. | m-m-chu-za | m-m-chu-squa-za | m-m-chu-zi-nga | m-m-chu-za-n iua |
| 3.ª | a-b-chu | a-b-chu-squa | a-b-chu-nga | a-b-chu-iua |
| neg. | a-b-chu-za | a-b-chu-squa-za | a-b-chu-zi-nga | a-b-chu-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-chu | chi-b-chu-squa | chi-b-chu-nga | chi-b-chu-iua |
| neg. | chi-b-chu-za | chi-b-chu-squa-za | chi-b-chu-zi-nga | chi-b-chu-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-chu | mi-b-chu-squa | mi-b-chu-nga | mi-b-chu-iua |
| neg. | mi-b-chu-za | mi-b-chu-squa-za | mi-b-chu-zi-nga | mi-b-chu-za-n iua |
Serie de Nominalización
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-chu-ia | cha-chu-sca | cha-chu-nga | cha-chu-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-chu-ia | ma-chu-sca | ma-chu-nga | ma-chu-nguepqua |
| 3.ª | chu-ia | chu-sca | chu-nga | chu-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-chu-ia | chi-chu-sca | chi-chu-nga | chi-chu-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-chu-ia | mi-chu-sca | mi-chu-nga | mi-chu-nguepqua |
Modo Imperativo
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | chu-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | chu-ua |
Mascar hayo, bchusqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 86v
