De Muysc cubun - Lengua Muisca

m
m
Línea 29: Línea 29:
 
# Conocimiento, ò sentido = '''[[huich]][[-ca|ca]]'''.<br>
 
# Conocimiento, ò sentido = '''[[huich]][[-ca|ca]]'''.<br>
 
# Confiar en alguno. dicen asi = '''[[ze-|Ze]][[paba]][[guy]] [[cha(4)|cha]]{{an|[[a-|a]]}}[[chibysuca|chiby]][[-suca|suca]]'''. {{lat|vel}}<br> '''[[cha(4)|cha]]{{an|[[a-|a]]}}[[usqua(2)|gui]][[-squa|squa]]'''. {{lat|l.}} '''[[ze-|Ze]][[paba|pabo]][[guy]] [[ipquabie]] [[zu-|Zu]][[huque|huʠ]] [[a-|a]][[-m|m]][[nysqua|ny]][[-nga|nga]]''' &c.<br>
 
# Confiar en alguno. dicen asi = '''[[ze-|Ze]][[paba]][[guy]] [[cha(4)|cha]]{{an|[[a-|a]]}}[[chibysuca|chiby]][[-suca|suca]]'''. {{lat|vel}}<br> '''[[cha(4)|cha]]{{an|[[a-|a]]}}[[usqua(2)|gui]][[-squa|squa]]'''. {{lat|l.}} '''[[ze-|Ze]][[paba|pabo]][[guy]] [[ipquabie]] [[zu-|Zu]][[huque|huʠ]] [[a-|a]][[-m|m]][[nysqua|ny]][[-nga|nga]]''' &c.<br>
−
# Criado, {{lat|vide infra|Véase más abajo}}. dicen tambien. Vn Español q.<sup>e</sup> tiene por<br> criado un Yndio_ '''[[sue|Sue]] [[ata]] [[muysca]][[-s|s]], [[a-|a]],[[chuta]][[guy]]'''. Vn Yndio<br> q.<sup>e</sup> tiene por {{cam|criado|padre|No sólo es lo que sugiere el texto en muysca, sino el ms. 158, fol. 103r: Por padre tiene al caçique... '''psihipquas apabague gue'''.}} al Cazique = '''[[muysca]] [[ata]] [[psipqua]][[-s|s]]<ref>Parece haber una coma bajo la "a".</ref> [[a-|a]][[paba|pa'''-<br> '''ba]][[guy]]'''.<br>
+
# Criado, {{lat|vide infra|Véase más abajo}}. dicen tambien. Vn Español q.<sup>e</sup> tiene por<br> criado un Yndio. '''[[sue|Sue]] [[ata]] [[muysca]][[-s|s]], [[a-|a]],[[chuta]][[guy]]'''. Vn Yndio<br> q.<sup>e</sup> tiene por {{cam|criado|padre|No sólo es lo que sugiere el texto en muysca, sino el ms. 158, fol. 103r: Por padre tiene al caçique... '''psihipquas apabague gue'''.}} al Cazique = '''[[muysca]] [[ata]] [[psipqua]][[-s|s]]<ref>Parece haber una coma bajo la "a".</ref> [[a-|a]][[paba|pa'''-<br> '''ba]][[guy]]'''.<br>
 
# Componer bien una cosa = '''[[ypquabie]] [[yquy]] [[i-|i]][[zisqua?|zi]][[-squa|squa]]'''. pre.<sup>to</sup><br> '''[[i-|I]][[zysqua?|zyquy]]'''. Imp.<sup>o</sup> '''[[yquy]] [[a-|a]][[isqua?|ic]][[-u|u]]'''. 2.<sup>o</sup> '''[[yquy]] [[ma-|ma]][[isqua?|ic]][[-a|a]]'''. '''[[i-|I]][[libro|libros]] [[ie(5)|ie]] [[yquy]]'''<br> '''[[i-|I]][[zysqua?|zyquy]] [[yta|ita]][[-s|s]] [[a-|a]][[pquane]]'''. yo he compuesto mis libros.
 
# Componer bien una cosa = '''[[ypquabie]] [[yquy]] [[i-|i]][[zisqua?|zi]][[-squa|squa]]'''. pre.<sup>to</sup><br> '''[[i-|I]][[zysqua?|zyquy]]'''. Imp.<sup>o</sup> '''[[yquy]] [[a-|a]][[isqua?|ic]][[-u|u]]'''. 2.<sup>o</sup> '''[[yquy]] [[ma-|ma]][[isqua?|ic]][[-a|a]]'''. '''[[i-|I]][[libro|libros]] [[ie(5)|ie]] [[yquy]]'''<br> '''[[i-|I]][[zysqua?|zyquy]] [[yta|ita]][[-s|s]] [[a-|a]][[pquane]]'''. yo he compuesto mis libros.
 
   
 
   

Revisión del 09:52 29 abr 2023

12.

Capitania de este = Zybyn.

Capitan menor = tybara guê. l. vta. su parcialidad se llama
tambien, vta.

Cara = oba.

Cara à cara = Vbas.

Caracol = Biza.

Carcoma = bompqua. l. toza.

Carcomerse = abompquansuca. l. Atozansuca.

Cardar = Zebchahasuca.

Carga = bgu.

Cargarse = bgu Zebquysqua. l. Zegugosqua. l. bhugosqua. l. Zeb
husqua. l. Zeguhas. l. Zegahan bquyqua.

Cargar á otro = bhu zebquysqua.

Carne = Chihica.

Carrillo de la cara = ychua.

Carrizo = Sune. La mata del carrizo se llama - chicha. l.
Sune guane.

Addictio[1]

Cintura = Zine, mine, &c.

Cinta con q.e se ciñe una persona = ,Z,in, m,in, in zona. mia,
tuia, de aquel.

Cosa de poca importancia = ipquabievahacuʠ. l. mihuʠ zy-
nynga.

Calentura tener = ichigunsuca. l. chiguiu chahan asucune.

Cansado estar = frase = Suente sungo zegen abquy. estoi cansado y molido.

Conocimiento, ò sentido = huichca.

Confiar en alguno. dicen asi = Zepabaguy chachibysuca. vel
chaguisqua. l. Zepaboguy ipquabie Zuhuʠ amnynga &c.

Criado, vide infra[2] . dicen tambien. Vn Español q.e tiene por
criado un Yndio_ Sue ata muyscas, a, chuta guy. Vn Yndio
q.e tiene por criado al Cazique = muysca ata psipquas[3] , apa-
ba guy.

Componer bien una cosa = ypquabie yquy izisqua. pre.to
Izyquy. Imp.o yquy aicu. 2.o yquy maica. I libros ie yquy

Izyquy itas apquane. yo he compuesto mis libros.
Lematización[4]
12.
  1. Capitania de este = Zybyn.
  2. Capitan menor = tybara guê. l. vta. su parcialidad se llama
    tambien, vta.
  3. Cara = [a]oba.
  4. Cara à cara = Vbas.
  5. Caracol = Biza.
  6. Carcoma = bompqua. l. toza.
  7. Carcomerse = abompquansuca. l. Atozansuca.
  8. Cardar = Zebchahasuca.
  9. Carga = bgu.
  10. Cargarse = bgu Zebquysqua. l. Zegugosqua. l. bhugosqua. l. Zeb
    husqua. l. Zeguhas[5] . l. Zegahan bquyqua[6] .
  11. Cargar á otro = bhu zebbquysqua.
  12. Carne = Chihica.
  13. Carrillo de la cara = ychua.
  14. Carrizo = Sune. La mata del carrizo se llama - chicha. l.
    Sune guane.
Addictio[7]
  1. Cintura = Zine, mine, &c.
  2. Cinta con q.e se ciñe una persona = ,Z,in[,] m,in, in zona. mia,
    tuia, de aquel.
  3. Cosa de poca importancia = ipquabie vaha cuʠ. l. mihuʠzy-
    nynga.
  4. Calentura tener = ichigunsuca. l. chigu iu chahan asucune.
  5. Cansado estar = frase = Suente sungo zegen abquy. estoi cansado y molido.
  6. Conocimiento, ò sentido = huichca.
  7. Confiar en alguno. dicen asi = Zepabaguy cha[a]chibysuca. vel
    cha[a]guisqua. l. Zepaboguy ipquabie Zuhuʠ amnynga &c.
  8. Criado, vide infra[8] . dicen tambien. Vn Español q.e tiene por
    criado un Yndio. Sue ata muyscas, a,chutaguy. Vn Yndio
    q.e tiene por criado[9] al Cazique = muysca ata psipquas[10] apa-
    ba
    guy
    .
  9. Componer bien una cosa = ypquabie yquy izisqua. pre.to
    Izyquy. Imp.o yquy aicu. 2.o yquy maica. Ilibros ie yquy
    Izyquy itas apquane. yo he compuesto mis libros.


Referencias

  1. ↑ Traducción del latín: "Adición".
  2. ↑ Traducción del latín: "Véase más abajo".
  3. ↑ Parece haber una coma bajo la "a".
  4. ↑ Realizada manualmente por Diego F. Gómez.
  5. ↑ Creemos que lo correcto debió haber sido Zegahas.
  6. ↑ Creemos que lo correcto debió haber sido bquysqua.
  7. ↑ Traducción del latín: "Adición".
  8. ↑ Traducción del latín: "Véase más abajo".
  9. ↑ Creemos que lo correcto debió ser "padre" en lugar de "criado". No sólo es lo que sugiere el texto en muysca, sino el ms. 158, fol. 103r: Por padre tiene al caçique... psihipquas apabague gue.
  10. ↑ Parece haber una coma bajo la "a".
  11. ↑ Fotografía original en la Real Biblioteca de Palacio.