m |
m |
||
| Línea 2: | Línea 2: | ||
|IPA_GONZALEZ = ʂuskua | |IPA_GONZALEZ = ʂuskua | ||
|IPA_CONSTENLA = | |IPA_CONSTENLA = | ||
| − | |IPA_GOMEZ = (PCC) | + | |IPA_GOMEZ = (PCC) tʲuki- |
| − | |FON = ( | + | |FON = ts(ʲ)uk- |
| − | |FONE = ( | + | |FONE = ts(ʲ)uk-/ts(ʲ)uʔ- |
|MORFOLOGIA = | |MORFOLOGIA = | ||
}} | }} | ||
Revisión del 02:45 4 may 2020
chusqua#I sq. tr. Mascar hayo, mascar coca || chusqua#II || chusqua#III || chusqua#IV || chusqua#V || chusqua#L I
chusqua, cħusquâ
- 1. Mondar (quitar la cáscara).
- 2. Desollar (quitarle la piel a un cuerpo).
- 3. Desenvolver (ant. desarrollar).
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-chu | z-b-chu-squa | z-b-chu-nga | z-b-chu-iua |
| neg. | z-b-chu-za | z-b-chu-squa-za | z-b-chu-zi-nga | z-b-chu-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-chu | m-m-chu-squa | m-m-chu-nga | m-m-chu-iua |
| neg. | m-m-chu-za | m-m-chu-squa-za | m-m-chu-zi-nga | m-m-chu-za-n iua |
| 3.ª | a-b-chu | a-b-chu-squa | a-b-chu-nga | a-b-chu-iua |
| neg. | a-b-chu-za | a-b-chu-squa-za | a-b-chu-zi-nga | a-b-chu-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-chu | chi-b-chu-squa | chi-b-chu-nga | chi-b-chu-iua |
| neg. | chi-b-chu-za | chi-b-chu-squa-za | chi-b-chu-zi-nga | chi-b-chu-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-chu | mi-b-chu-squa | mi-b-chu-nga | mi-b-chu-iua |
| neg. | mi-b-chu-za | mi-b-chu-squa-za | mi-b-chu-zi-nga | mi-b-chu-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-chu-ia | cha-chu-sca | cha-chu-nga | cha-chu-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-chu-ia | ma-chu-sca | ma-chu-nga | ma-chu-nguepqua |
| 3.ª | chu-ia | chu-sca | chu-nga | chu-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-chu-ia | chi-chu-sca | chi-chu-nga | chi-chu-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-chu-ia | mi-chu-sca | mi-chu-nga | mi-chu-nguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | chu-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | chu-ua |
Pret. bchuquy.
Descortezar. Bchusqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 54v
Mondar. Bchusqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 87r
Deʃta regla general ʃe ʃacan//los verbos ʃiguientes... 10. Chuſquâ, ſin aſpiracion, por deſſollar, y no por maſcar hayo. (Dueñas G., Gómez D. & Melo L, 2011.) - Gra. Lu. fol. 71v
Desarrollar. Bchusqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 57r
II. sq. tr. Coger maíz ( lit. descortezar maíz. )
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-chu | z-b-chu-squa | z-b-chu-nga | z-b-chu-iua |
| neg. | z-b-chu-za | z-b-chu-squa-za | z-b-chu-zi-nga | z-b-chu-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-chu | m-m-chu-squa | m-m-chu-nga | m-m-chu-iua |
| neg. | m-m-chu-za | m-m-chu-squa-za | m-m-chu-zi-nga | m-m-chu-za-n iua |
| 3.ª | a-b-chu | a-b-chu-squa | a-b-chu-nga | a-b-chu-iua |
| neg. | a-b-chu-za | a-b-chu-squa-za | a-b-chu-zi-nga | a-b-chu-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-chu | chi-b-chu-squa | chi-b-chu-nga | chi-b-chu-iua |
| neg. | chi-b-chu-za | chi-b-chu-squa-za | chi-b-chu-zi-nga | chi-b-chu-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-chu | mi-b-chu-squa | mi-b-chu-nga | mi-b-chu-iua |
| neg. | mi-b-chu-za | mi-b-chu-squa-za | mi-b-chu-zi-nga | mi-b-chu-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-chu-ia | cha-chu-sca | cha-chu-nga | cha-chu-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-chu-ia | ma-chu-sca | ma-chu-nga | ma-chu-nguepqua |
| 3.ª | chu-ia | chu-sca | chu-nga | chu-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-chu-ia | chi-chu-sca | chi-chu-nga | chi-chu-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-chu-ia | mi-chu-sca | mi-chu-nga | mi-chu-nguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | chu-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | chu-ua |
Pret. bchuquy.
Coger maiz. aba,z, bchusqua. bchuquy. [sic] (Giraldo & Gómez, 2012) - Ms. 2922. Voc. fol. 31v
Comentarios: En español Cundiboyacense: esamerar, de des- y amero.
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-chu | z-b-chu-squa | z-b-chu-nga | z-b-chu-iua |
| neg. | z-b-chu-za | z-b-chu-squa-za | z-b-chu-zi-nga | z-b-chu-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-chu | m-m-chu-squa | m-m-chu-nga | m-m-chu-iua |
| neg. | m-m-chu-za | m-m-chu-squa-za | m-m-chu-zi-nga | m-m-chu-za-n iua |
| 3.ª | a-b-chu | a-b-chu-squa | a-b-chu-nga | a-b-chu-iua |
| neg. | a-b-chu-za | a-b-chu-squa-za | a-b-chu-zi-nga | a-b-chu-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-chu | chi-b-chu-squa | chi-b-chu-nga | chi-b-chu-iua |
| neg. | chi-b-chu-za | chi-b-chu-squa-za | chi-b-chu-zi-nga | chi-b-chu-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-chu | mi-b-chu-squa | mi-b-chu-nga | mi-b-chu-iua |
| neg. | mi-b-chu-za | mi-b-chu-squa-za | mi-b-chu-zi-nga | mi-b-chu-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-chu-ia | cha-chu-sca | cha-chu-nga | cha-chu-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-chu-ia | ma-chu-sca | ma-chu-nga | ma-chu-nguepqua |
| 3.ª | chu-ia | chu-sca | chu-nga | chu-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-chu-ia | chi-chu-sca | chi-chu-nga | chi-chu-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-chu-ia | mi-chu-sca | mi-chu-nga | mi-chu-nguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | chu-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | chu-ua |
Mascar hayo, bchusqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 86v
Ver también "Coca": chusqua, fuhuza
Ver también "Comer": casqua, chusqua, gamysuca, gychasuca, gyiasuca, gysqua, nysqua(2), quychquysuca, sosqua
L.I. loc. n. Cogida de maíz
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-chu | z-chu-squa | z-chu-nga | z-chu-iua |
| neg. | z-chu-za | z-chu-squa-za | z-chu-zi-nga | z-chu-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-chu | m-chu-squa | m-chu-nga | m-chu-iua |
| neg. | m-chu-za | m-chu-squa-za | m-chu-zi-nga | m-chu-za-n iua |
| 3.ª | a-chu | a-chu-squa | a-chu-nga | a-chu-iua |
| neg. | a-chu-za | a-chu-squa-za | a-chu-zi-nga | a-chu-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-chu | chi-chu-squa | chi-chu-nga | chi-chu-iua |
| neg. | chi-chu-za | chi-chu-squa-za | chi-chu-zi-nga | chi-chu-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-chu | mi-chu-squa | mi-chu-nga | mi-chu-iua |
| neg. | mi-chu-za | mi-chu-squa-za | mi-chu-zi-nga | mi-chu-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-chu-ia | cha-chu-sca | cha-chu-nga | cha-chu-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-chu-ia | ma-chu-sca | ma-chu-nga | ma-chu-nguepqua |
| 3.ª | chu-ia | chu-sca | chu-nga | chu-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-chu-ia | chi-chu-sca | chi-chu-nga | chi-chu-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-chu-ia | mi-chu-sca | mi-chu-nga | mi-chu-nguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | chu-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | chu-ua |
Tiempo eſto es en tiempo de Cojer maiz = aba chuque fihistaca = [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 118v
Ver también "Ciclo agrícola": tagua
