De Muysc cubun - Lengua Muisca

m
m
Línea 8: Línea 8:
 
{{der|12.}}
 
{{der|12.}}
 
Capitania de este = '''[[zybyn|Zybyn]]'''.<br>
 
Capitania de este = '''[[zybyn|Zybyn]]'''.<br>
−
 
 
Capitan menor = '''[[tybara]] [[guê]]'''. {{lat|l.}} '''[[uta|vta]]'''. su parcialidad se llama<br>
 
Capitan menor = '''[[tybara]] [[guê]]'''. {{lat|l.}} '''[[uta|vta]]'''. su parcialidad se llama<br>
 
tambien, '''[[uta|vta]]'''.<br>
 
tambien, '''[[uta|vta]]'''.<br>
−
 
 
Cara = '''<sup>[[a-|a]]</sup>[[uba|oba]]'''.<br>
 
Cara = '''<sup>[[a-|a]]</sup>[[uba|oba]]'''.<br>
−
 
 
Cara à cara = '''[[uba|Vba]][[-s|s]]'''.<br>
 
Cara à cara = '''[[uba|Vba]][[-s|s]]'''.<br>
−
 
 
Caracol = '''[[biza|Biza]]'''.<br>
 
Caracol = '''[[biza|Biza]]'''.<br>
−
 
 
Carcoma = '''[[bompqua]]'''. {{lat|l.}} '''[[toza]]'''.<br>
 
Carcoma = '''[[bompqua]]'''. {{lat|l.}} '''[[toza]]'''.<br>
−
 
 
Carcomerse = '''[[a-|a]][[bompquansuca|bompqua]][[-n(2)|n]][[-suca|suca]]'''. {{lat|l.}} '''[[a-|A]][[tozansuca|toza]][[-n(2)|n]][[-suca|suca]]'''.<br>
 
Carcomerse = '''[[a-|a]][[bompquansuca|bompqua]][[-n(2)|n]][[-suca|suca]]'''. {{lat|l.}} '''[[a-|A]][[tozansuca|toza]][[-n(2)|n]][[-suca|suca]]'''.<br>
−
 
 
Cardar = '''[[ze-|Ze]][[-b|b]][[chahasuca|chaha]][[-suca|suca]]'''.<br>
 
Cardar = '''[[ze-|Ze]][[-b|b]][[chahasuca|chaha]][[-suca|suca]]'''.<br>
−
 
 
Carga = '''[[bgu]]'''.<br>
 
Carga = '''[[bgu]]'''.<br>
−
 
 
Cargarse = '''[[bgu]] [[ze-|Ze]][[-b|b]][[quysqua|quy]][[-squa|squa]]'''. {{lat|l.}} '''[[ze-|Ze]][[gugosqua|gu]][[-go|go]][[-squa|squa]]'''. {{lat|l.}} '''[[bhugosqua|bhu]][[-go|go]][[-squa|squa]]'''. {{lat|l.}} '''[[ze-|Ze]][[-b|b]]'''<br>
 
Cargarse = '''[[bgu]] [[ze-|Ze]][[-b|b]][[quysqua|quy]][[-squa|squa]]'''. {{lat|l.}} '''[[ze-|Ze]][[gugosqua|gu]][[-go|go]][[-squa|squa]]'''. {{lat|l.}} '''[[bhugosqua|bhu]][[-go|go]][[-squa|squa]]'''. {{lat|l.}} '''[[ze-|Ze]][[-b|b]]'''<br>
 
'''[[husqua|hu]][[-squa|squa]]'''. {{lat|l.}} '''{{cam1|[[ze-|Ze]][[gaha|guha]][[-s|s]]|Zegahas}}'''. {{lat|l.}} '''[[ze-|Ze]][[gaha]][[-n(3)|n]] {{cam1|[[-b|b]][[quysqua|quy]][[-squa|qua]]|bquysqua}}'''.<br>
 
'''[[husqua|hu]][[-squa|squa]]'''. {{lat|l.}} '''{{cam1|[[ze-|Ze]][[gaha|guha]][[-s|s]]|Zegahas}}'''. {{lat|l.}} '''[[ze-|Ze]][[gaha]][[-n(3)|n]] {{cam1|[[-b|b]][[quysqua|quy]][[-squa|qua]]|bquysqua}}'''.<br>
−
 
 
Cargar á otro = '''[[bhu]] [[ze-|ze]][[-b|b]][[quysqua|bquy]][[-squa|squa]]'''.<br>
 
Cargar á otro = '''[[bhu]] [[ze-|ze]][[-b|b]][[quysqua|bquy]][[-squa|squa]]'''.<br>
−
 
 
Carne = '''[[chihica|Chihica]]'''.<br>
 
Carne = '''[[chihica|Chihica]]'''.<br>
−
 
 
Carrillo de la cara = '''[[ychua]]'''.<br>
 
Carrillo de la cara = '''[[ychua]]'''.<br>
−
 
 
Carrizo = '''[[sune|Sune]]'''. La mata del carrizo se llama - '''[[chicha]]'''. {{lat|l.}}<br>
 
Carrizo = '''[[sune|Sune]]'''. La mata del carrizo se llama - '''[[chicha]]'''. {{lat|l.}}<br>
 
'''[[sune guane|Sune guane]]'''.<br>
 
'''[[sune guane|Sune guane]]'''.<br>
−
 
 
{{der|<u>{{lat|Addictio|Adición}}</u>}}
 
{{der|<u>{{lat|Addictio|Adición}}</u>}}
−
 
 
Cintura = '''[[z-|Z]][[ine]], [[m-|m]][[ine]]''', &c.<br>
 
Cintura = '''[[z-|Z]][[ine]], [[m-|m]][[ine]]''', &c.<br>
−
 
 
Cinta con q.<sup>e</sup> se ciñe una persona = ''',[[z-|Z]],[[in]]'''[,] '''[[m-|m]],[[in]]''', '''[[in]] [[zone|zon]][[-a(2)|a]]'''. mia,<br>
 
Cinta con q.<sup>e</sup> se ciñe una persona = ''',[[z-|Z]],[[in]]'''[,] '''[[m-|m]],[[in]]''', '''[[in]] [[zone|zon]][[-a(2)|a]]'''. mia,<br>
 
tuia, de aquel.<br>
 
tuia, de aquel.<br>
−
 
 
Cosa de poca importancia = '''[[ipquabie]] [[uaha|vaha]] [[cuca|cuʠ]]'''. {{lat|l.}} '''[[ma-?|mi]][[hacazaca?|huʠ]][[-zy|zy]]'''-<br>
 
Cosa de poca importancia = '''[[ipquabie]] [[uaha|vaha]] [[cuca|cuʠ]]'''. {{lat|l.}} '''[[ma-?|mi]][[hacazaca?|huʠ]][[-zy|zy]]'''-<br>
 
'''[[-nynga|nynga]]'''.<br>
 
'''[[-nynga|nynga]]'''.<br>
−
 
 
Calentura tener = '''[[i-|i]][[chigunsuca|chigu]][[-n(2)|n]][[-suca|suca]]'''. {{lat|l.}} '''[[chigu]] [[iu]] [[cha-|cha]][[han]] [[a-|a]][[sucune]]'''.<br>
 
Calentura tener = '''[[i-|i]][[chigunsuca|chigu]][[-n(2)|n]][[-suca|suca]]'''. {{lat|l.}} '''[[chigu]] [[iu]] [[cha-|cha]][[han]] [[a-|a]][[sucune]]'''.<br>
−
 
 
Cansado estar = frase = '''[[suente|Suente]] [[sungo]] [[ze-|ze]][[ge(2)|ge]][[-n(3)|n]] [[a-|a]][[-b|b]][[quysqua|quy]]'''. estoi cansado y molido.<br>
 
Cansado estar = frase = '''[[suente|Suente]] [[sungo]] [[ze-|ze]][[ge(2)|ge]][[-n(3)|n]] [[a-|a]][[-b|b]][[quysqua|quy]]'''. estoi cansado y molido.<br>
−
 
 
Conocimiento, ò sentido = '''[[huich]][[-ca|ca]]'''.<br>
 
Conocimiento, ò sentido = '''[[huich]][[-ca|ca]]'''.<br>
−
 
 
Confiar en alguno. dicen asi = '''[[ze-|Ze]][[paba]][[guy]] [[cha(4)|cha]]<sup>[[a-|a]]</sup>[[chibysuca|chiby]][[-suca|suca]]'''. {{lat|vel}}<br>
 
Confiar en alguno. dicen asi = '''[[ze-|Ze]][[paba]][[guy]] [[cha(4)|cha]]<sup>[[a-|a]]</sup>[[chibysuca|chiby]][[-suca|suca]]'''. {{lat|vel}}<br>
 
'''[[?|chaguisqua]]'''. {{lat|l.}} '''[[ze-|Ze]][[paba|pabo]][[guy]] [[ipquabie]] [[zu-|Zu]][[huque|huʠ]] [[a-|a]][[-m|m]][[nysqua|ny]][[-nga|nga]]''' &c.<br>
 
'''[[?|chaguisqua]]'''. {{lat|l.}} '''[[ze-|Ze]][[paba|pabo]][[guy]] [[ipquabie]] [[zu-|Zu]][[huque|huʠ]] [[a-|a]][[-m|m]][[nysqua|ny]][[-nga|nga]]''' &c.<br>
−
 
 
Criado, {{lat|vide infra|Véase más abajo}}. dicen tambien. Vn Español q.<sup>e</sup> tiene por<br>
 
Criado, {{lat|vide infra|Véase más abajo}}. dicen tambien. Vn Español q.<sup>e</sup> tiene por<br>
 
criado un Yndio_ '''[[sue|Sue]] [[ata]] [[muysca]][[-s|s]], [[a-|a]],[[chuta]][[guy]]'''. Vn Yndio<br>
 
criado un Yndio_ '''[[sue|Sue]] [[ata]] [[muysca]][[-s|s]], [[a-|a]],[[chuta]][[guy]]'''. Vn Yndio<br>
 
q.<sup>e</sup> tiene por {{cam|criado|padre|No sólo es lo que sugiere el texto en muysca, sino el ms. 158, fol. 103r: Por padre tiene al caçique... ''psihipquas apabague gue'''.}} al Cazique = '''[[muysca]] [[ata]] [[psipqua]][[-s|s]]<ref>Parece haber una coma bajo la "a".</ref> [[a-|a]][[paba|pa'''-<br>
 
q.<sup>e</sup> tiene por {{cam|criado|padre|No sólo es lo que sugiere el texto en muysca, sino el ms. 158, fol. 103r: Por padre tiene al caçique... ''psihipquas apabague gue'''.}} al Cazique = '''[[muysca]] [[ata]] [[psipqua]][[-s|s]]<ref>Parece haber una coma bajo la "a".</ref> [[a-|a]][[paba|pa'''-<br>
 
'''ba]][[guy]]'''.<br>
 
'''ba]][[guy]]'''.<br>
−
 
 
Componer bien una cosa = '''[[ypquabie]] [[yquy]] [[i-|i]][[zisqua?|zi]][[-squa|squa]]'''. pre.<sup>to</sup><br>
 
Componer bien una cosa = '''[[ypquabie]] [[yquy]] [[i-|i]][[zisqua?|zi]][[-squa|squa]]'''. pre.<sup>to</sup><br>
 
'''[[i-|I]][[zysqua?|zyquy]]'''. Imp.<sup>o</sup> '''[[yquy]] [[a-|a]][[isqua?|ic]][[-u|u]]'''. 2.<sup>o</sup> '''[[yquy]] [[ma-|ma]][[isqua?|ic]][[-a|a]]'''. '''[[i-|I]][[libro|libros]] [[ie(5)|ie]] [[yquy]]'''<br>
 
'''[[i-|I]][[zysqua?|zyquy]]'''. Imp.<sup>o</sup> '''[[yquy]] [[a-|a]][[isqua?|ic]][[-u|u]]'''. 2.<sup>o</sup> '''[[yquy]] [[ma-|ma]][[isqua?|ic]][[-a|a]]'''. '''[[i-|I]][[libro|libros]] [[ie(5)|ie]] [[yquy]]'''<br>

Revisión del 12:01 23 mar 2023

Lematización[1]
12.

Capitania de este = Zybyn.
Capitan menor = tybara guê. l. vta. su parcialidad se llama
tambien, vta.
Cara = aoba.
Cara à cara = Vbas.
Caracol = Biza.
Carcoma = bompqua. l. toza.
Carcomerse = abompquansuca. l. Atozansuca.
Cardar = Zebchahasuca.
Carga = bgu.
Cargarse = bgu Zebquysqua. l. Zegugosqua. l. bhugosqua. l. Zeb
husqua. l. Zeguhas[2] . l. Zegahan bquyqua[3] .
Cargar á otro = bhu zebbquysqua.
Carne = Chihica.
Carrillo de la cara = ychua.
Carrizo = Sune. La mata del carrizo se llama - chicha. l.
Sune guane.

Addictio[4]

Cintura = Zine, mine, &c.
Cinta con q.e se ciñe una persona = ,Z,in[,] m,in, in zona. mia,
tuia, de aquel.
Cosa de poca importancia = ipquabie vaha cuʠ. l. mihuʠzy-
nynga.
Calentura tener = ichigunsuca. l. chigu iu chahan asucune.
Cansado estar = frase = Suente sungo zegen abquy. estoi cansado y molido.
Conocimiento, ò sentido = huichca.
Confiar en alguno. dicen asi = Zepabaguy chaachibysuca. vel
chaguisqua. l. Zepaboguy ipquabie Zuhuʠ amnynga &c.
Criado, vide infra[5] . dicen tambien. Vn Español q.e tiene por
criado un Yndio_ Sue ata muyscas, a,chutaguy. Vn Yndio
q.e tiene por criado[6] al Cazique = muysca ata psipquas[7] apa-
ba
guy
.
Componer bien una cosa = ypquabie yquy izisqua. pre.to
Izyquy. Imp.o yquy aicu. 2.o yquy maica. Ilibros ie yquy

Izyquy itas apquane. yo he compuesto mis libros.


Referencias

  1. ↑ Realizada manualmente por Diego F. Gómez.
  2. ↑ Creemos que lo correcto debió haber sido Zegahas.
  3. ↑ Creemos que lo correcto debió haber sido bquysqua.
  4. ↑ Traducción del latín: "Adición".
  5. ↑ Traducción del latín: "Véase más abajo".
  6. '↑ Creemos que lo correcto debió ser "padre" en lugar de "criado". No sólo es lo que sugiere el texto en muysca, sino el ms. 158, fol. 103r: Por padre tiene al caçique... psihipquas apabague gue.
  7. ↑ Parece haber una coma bajo la "a".
  8. ↑ Fotografía original en la Real Biblioteca de Palacio.