m |
m |
||
| Línea 115: | Línea 115: | ||
{{II| sq. tr. | Conducir de un lugar a otro. Correlativo transitivo de ''masqua''.}} | {{II| sq. tr. | Conducir de un lugar a otro. Correlativo transitivo de ''masqua''.}} | ||
| − | :1. '''fac b~'''. Sacar. | + | :1. '''fac b~'''. Sacar (lit. echar afuera). |
{{voc_158|Sacar echando fuera. ''Fac btasqua''.<br> | {{voc_158|Sacar echando fuera. ''Fac btasqua''.<br> | ||
Sacar llebando a otra parte. ''Fac zemasqua''.|112r}} | Sacar llebando a otra parte. ''Fac zemasqua''.|112r}} | ||
{{voc_158|Echar fuera. ''Fac btasqua''.|64r}} | {{voc_158|Echar fuera. ''Fac btasqua''.|64r}} | ||
| − | :2. '''gannyc b~'''. Pasar entre renglones. | + | :2. '''ai b~'''. Perder. |
| + | {{voc_158|Perder <nowiki>=</nowiki> ''ai btasqua'', L, ''aguezac bgasqua'', L, ''ai bgyisuca'', L, ''bzasysuca'' <nowiki>=</nowiki>|97v}} | ||
| + | {{sema|Perder}} | ||
| + | |||
| + | :3. '''gannyc b~'''. Pasar entre renglones. | ||
{{voc_158|Pasar entre rrenglones. ''Gannyc btasqua''.<br>Pasarse entre rrenglones. ''Gannyc zemasqua''.|96r}} | {{voc_158|Pasar entre rrenglones. ''Gannyc btasqua''.<br>Pasarse entre rrenglones. ''Gannyc zemasqua''.|96r}} | ||
| − | : | + | :4. '''sacan b~'''. Partir. |
{{voc_158|Partir. ''Sacan btasqua''.<br>Partirse. ''Sacan amasqua''.|94r}} | {{voc_158|Partir. ''Sacan btasqua''.<br>Partirse. ''Sacan amasqua''.|94r}} | ||
| − | : | + | :5. '''tei b~'''. Abollar. |
{{voc_158|Abollar. ''Tei btasqua''.<br>Abollarse. ''Tei amasqua''.|2r}} | {{voc_158|Abollar. ''Tei btasqua''.<br>Abollarse. ''Tei amasqua''.|2r}} | ||
| − | : | + | :6. '''asuhucaz ab~'''. Menear la cola. |
{{voc_158|Cola menear. ''Asuhuca zabtasqua''.|40v}} | {{voc_158|Cola menear. ''Asuhuca zabtasqua''.|40v}} | ||
| − | : | + | :7. '''ichyc i~'''. Apartar a un lado. |
{{voc_2922|Apartarse a un lado uno. ''ichyque isuhusqua''. l. ''ichyque zequysqua''. l. ''ichyquy yzasqua''.<br> | {{voc_2922|Apartarse a un lado uno. ''ichyque isuhusqua''. l. ''ichyque zequysqua''. l. ''ichyquy yzasqua''.<br> | ||
Apartarse a un lado muchos. ''ichyque chibisqua''.<br> | Apartarse a un lado muchos. ''ichyque chibisqua''.<br> | ||
| Línea 139: | Línea 143: | ||
{{sema|Apartarse}} | {{sema|Apartarse}} | ||
| − | : | + | :8. '''ypquac/ai b~'''. Desechar, desamparar, *reprobar. |
{{voc_158|Desanparar. ''ypquan bzasqua'' [o] ''<u>ypquac btasqua</u>'' [o] ''abon inasqua''.|54r}} | {{voc_158|Desanparar. ''ypquan bzasqua'' [o] ''<u>ypquac btasqua</u>'' [o] ''abon inasqua''.|54r}} | ||
{{sema|Desamparar}} | {{sema|Desamparar}} | ||
| − | :: | + | ::8.1. Desechar, *reprobar. |
{{voc_158|Desechar. ''Ypquac btasqua, ai btasqua''.|56r}} | {{voc_158|Desechar. ''Ypquac btasqua, ai btasqua''.|56r}} | ||
{{sema|Desechar}} | {{sema|Desechar}} | ||
| − | : | + | :9. '''fihiste b~'''. Doblar (lit. 'poner' plano). |
{{voc_158|Doblada cosa. ''Fihiste atyuca''.<br> | {{voc_158|Doblada cosa. ''Fihiste atyuca''.<br> | ||
Doblada estar. ''Fihiste atene''.<br> | Doblada estar. ''Fihiste atene''.<br> | ||
Doblar. ''Fihiste btasqua''.|59v}} | Doblar. ''Fihiste btasqua''.|59v}} | ||
| − | : | + | :10. '''ytas b~'''. Abrir, desenvolver o desdoblar. |
{{voc_158|Abrir, esto es, desenboluer, desdoblar. ''Ytas btasqua''.//<br> | {{voc_158|Abrir, esto es, desenboluer, desdoblar. ''Ytas btasqua''.//<br> | ||
Abrirse desta manera. ''Ytas atasqua''.<br> | Abrirse desta manera. ''Ytas atasqua''.<br> | ||
| Línea 158: | Línea 162: | ||
{{sema|Abrir lo que no es puerta}} | {{sema|Abrir lo que no es puerta}} | ||
| − | : | + | :11. '''quyhyc ab~'''. Cerrar. |
{{voc_158|Çerrar. ''Quyhyc btasqua''.<br> | {{voc_158|Çerrar. ''Quyhyc btasqua''.<br> | ||
Çerrado estar. ''Quyhyc atyene''.|46v}} | Çerrado estar. ''Quyhyc atyene''.|46v}} | ||
| − | : | + | :12. '''u b~'''. Soltar, dejar libre. |
{{voc_158|Dejar[,] soltar. ''<u>U</u>btasqua''.|58v}} | {{voc_158|Dejar[,] soltar. ''<u>U</u>btasqua''.|58v}} | ||
{{manuscrito_2923|Soltar <nowiki>=</nowiki> ''<u>v</u>zebtasqua''.|38v}} | {{manuscrito_2923|Soltar <nowiki>=</nowiki> ''<u>v</u>zebtasqua''.|38v}} | ||
| Línea 212: | Línea 216: | ||
{{voc_158|Amparar. ''Asan zepquane'' [o] ''zegaca<u>tyi</u> btasqua''.|14r}} | {{voc_158|Amparar. ''Asan zepquane'' [o] ''zegaca<u>tyi</u> btasqua''.|14r}} | ||
| − | {{I|loc. v. | Desperdiciar (lit. | + | {{I|loc. v. | Desperdiciar (lit. echar hacia acá y hacia allá).| ai sie b~}} |
{{voc_158|Desperdiçiar. ''Ai sie btasqua, asy btas achahansuca''.|56r}} | {{voc_158|Desperdiçiar. ''Ai sie btasqua, asy btas achahansuca''.|56r}} | ||
{{sema|Desperdiciar}} | {{sema|Desperdiciar}} | ||
Revisión del 10:37 7 ene 2017
tasqua#I sq. sin. tr. Pasar, echar (un ente animado, una cosa o un contenido de un lugar a otro) || tasqua#II sq. tr. Conducir (de un lugar a otro) || tasqua#III || tasqua#IV || tasqua#V || tasqua#L I aubac i~ loc. v. intr. Arremeter, embestir, chocar (lit. echarse de frente)
tasqua, tene, tyne(2)
- 1. guas b~. Bajar algo que está en un lugar alto.
- 2. guan b~. Botar hacia abajo, arrojar.
- 3. zos b~. Arrojar en parte alta.
- 4. guat b~. Arrojar hacia arriba.
- 4.1. Alzarse las aguas de lluvia (lit. echar para arriba el agua de lluvia).
- 5. hui b~. Meter (lit. pasar dentro).
- 5.1. Encerrar.
- 6. tys b~. Echar en el interior.
- 7. in b~. Hundir en el agua.
- 8. cus b~. Enhiestar, enderezar.
- 9. yban b~. Despegar, separar.
- 9.1. -yban ab~. Apartar.
- 10. umys b~. Pasar, tragar.
- 11. ubac b~. Ayuntar, juntar, añadir.
- 12. fihiste b~. Borrar.
- 13. anupquac b~. Achicar, menguar el tamaño.
- 14. yc b~. Pasarlo, llevarlo a otro lugar.
- 14.1. chahac b~. Transmitir enfermedad.
- 15. zpquyquy yc b~. Pensar (echarle pensamiento).
- 1. fac b~. Sacar (lit. echar afuera).
- 2. ai b~. Perder.
- 3. gannyc b~. Pasar entre renglones.
- 4. sacan b~. Partir.
- 5. tei b~. Abollar.
- 6. asuhucaz ab~. Menear la cola.
- 7. ichyc i~. Apartar a un lado.
- 8. ypquac/ai b~. Desechar, desamparar, *reprobar.
- 8.1. Desechar, *reprobar.
- 9. fihiste b~. Doblar (lit. 'poner' plano).
- 10. ytas b~. Abrir, desenvolver o desdoblar.
- 11. quyhyc ab~. Cerrar.
- 12. u b~. Soltar, dejar libre.
- 1. ytas a~. Abrirse, desenvolver o desdoblarse.
- 1. ys b~. Desprender, quitar.
- 2. chues b~. Destetar.
- 3. ys b~. Escoger.
- 4. ys b~. Faltar.
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-ta | z-b-ta-squa | z-b-ta-nga | z-b-ta-iua |
| neg. | z-b-ta-za | z-b-ta-squa-za | z-b-ta-zi-nga | z-b-ta-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-ta | m-m-ta-squa | m-m-ta-nga | m-m-ta-iua |
| neg. | m-m-ta-za | m-m-ta-squa-za | m-m-ta-zi-nga | m-m-ta-za-n iua |
| 3.ª | a-b-ta | a-b-ta-squa | a-b-ta-nga | a-b-ta-iua |
| neg. | a-b-ta-za | a-b-ta-squa-za | a-b-ta-zi-nga | a-b-ta-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-ta | chi-b-ta-squa | chi-b-ta-nga | chi-b-ta-iua |
| neg. | chi-b-ta-za | chi-b-ta-squa-za | chi-b-ta-zi-nga | chi-b-ta-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-ta | mi-b-ta-squa | mi-b-ta-nga | mi-b-ta-iua |
| neg. | mi-b-ta-za | mi-b-ta-squa-za | mi-b-ta-zi-nga | mi-b-ta-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-ta-ia | cha-ta-sca | cha-ta-nga | cha-ta-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-ta-ia | ma-ta-sca | ma-ta-nga | ma-ta-nguepqua |
| 3.ª | ta-ia | ta-sca | ta-nga | ta-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-ta-ia | chi-ta-sca | chi-ta-nga | chi-ta-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-ta-ia | mi-ta-sca | mi-ta-nga | mi-ta-nguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | ta-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | ta-ua |
Imp. to.Part. fin. atyuca/ateuca. Part. de pret. taia.
Echar el licor de una basija en otra, trasegarlo de un uaso en otro. Yc ai zemisqua. Pretérito, zemique. Ynperatiuo, icu. Partiçipios, chaisca, chaica, chainga. Como, lleba esta agua a aquella tinaja, pásala a aquella tinaja, sisy sie nyus anac zona tinajac ai maica. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 64r
Çerrados estar assí. Zupqua fihiste atene. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 46v
Echarse de la torre abajo. Zytas torre gen guan zemasqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 65r
Despegarse. Yban zemisqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 56r
Apartarse. Yban zemisqua. Con la misma construçión. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 17v
Pasarse por el tragadero. Umys amisqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 95v
Borrarse. fihiste amisqua
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | z-b-ta | z-b-ta-squa | z-b-ta-nga | z-b-ta-iua |
| neg. | z-b-ta-za | z-b-ta-squa-za | z-b-ta-zi-nga | z-b-ta-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-m-ta | m-m-ta-squa | m-m-ta-nga | m-m-ta-iua |
| neg. | m-m-ta-za | m-m-ta-squa-za | m-m-ta-zi-nga | m-m-ta-za-n iua |
| 3.ª | a-b-ta | a-b-ta-squa | a-b-ta-nga | a-b-ta-iua |
| neg. | a-b-ta-za | a-b-ta-squa-za | a-b-ta-zi-nga | a-b-ta-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-b-ta | chi-b-ta-squa | chi-b-ta-nga | chi-b-ta-iua |
| neg. | chi-b-ta-za | chi-b-ta-squa-za | chi-b-ta-zi-nga | chi-b-ta-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-b-ta | mi-b-ta-squa | mi-b-ta-nga | mi-b-ta-iua |
| neg. | mi-b-ta-za | mi-b-ta-squa-za | mi-b-ta-zi-nga | mi-b-ta-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-ta-ia | cha-ta-sca | cha-ta-nga | cha-ta-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-ta-ia | ma-ta-sca | ma-ta-nga | ma-ta-nguepqua |
| 3.ª | ta-ia | ta-sca | ta-nga | ta-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-ta-ia | chi-ta-sca | chi-ta-nga | chi-ta-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-ta-ia | mi-ta-sca | mi-ta-nga | mi-ta-nguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | ta-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | ta-ua |
Sacar llebando a otra parte. Fac zemasqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 112r
Pasarse entre rrenglones. Gannyc zemasqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 96r
Partirse. Sacan amasqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 94r
Abollarse. Tei amasqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 2r
Apartarse a un lado muchos. ichyque chibisqua.
Apartar a un lado otra cosa. ichyque bquysqua.
Doblada estar. Fihiste atene.
Abrirse desta manera. Ytas atasqua.
Çerrado estar. Quyhyc atyene. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 46v
| Persona | Perfectivo | Imperfectivo | Irrealis | Destinativo |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | i-ta | i-ta-squa | i-ta-nga | i-ta-iua |
| neg. | i-ta-za | i-ta-squa-za | i-ta-zi-nga | i-ta-za-n iua |
| 2.ª sg. | m-ta | m-ta-squa | m-ta-nga | m-ta-iua |
| neg. | m-ta-za | m-ta-squa-za | m-ta-zi-nga | m-ta-za-n iua |
| 3.ª | a-ta | a-ta-squa | a-ta-nga | a-ta-iua |
| neg. | a-ta-za | a-ta-squa-za | a-ta-zi-nga | a-ta-za-n iua |
| 1.ª pl. | chi-ta | chi-ta-squa | chi-ta-nga | chi-ta-iua |
| neg. | chi-ta-za | chi-ta-squa-za | chi-ta-zi-nga | chi-ta-za-n iua |
| 2.ª pl. | mi-ta | mi-ta-squa | mi-ta-nga | mi-ta-iua |
| neg. | mi-ta-za | mi-ta-squa-za | mi-ta-zi-nga | mi-ta-za-n iua |
| Persona | Resultativa | Factual | Irrealis | Prospectiva |
|---|---|---|---|---|
| 1.ª sg. | cha-ta-ia | cha-ta-sca | cha-ta-nga | cha-ta-nguepqua |
| 2.ª sg. | ma-ta-ia | ma-ta-sca | ma-ta-nga | ma-ta-nguepqua |
| 3.ª | a-ta-ia | a-ta-sca | a-ta-nga | a-ta-nguepqua |
| 1.ª pl. | chi-ta-ia | chi-ta-sca | chi-ta-nga | chi-ta-nguepqua |
| 2.ª pl. | mi-ta-ia | mi-ta-sca | mi-ta-nga | mi-ta-nguepqua |
| Persona | Forma Única |
|---|---|
| 2.ª sg. (Imp.) | a-ta-u |
| 2.ª pl. (Imp.) | a-ta-ua |
Quitar assí. Ys btasqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 107v
Destetarse. Chues zmasqua. [sic] (Gómez & Torres, 2013) - Ms. 158. Voc. fol. 57v
I. loc. v. Sentarse cruzando una pierna sobre la otra.
I. loc. v. Arremeter, embestir, chocar. (lit. pasar a su encuentro).
I. loc. v. Estar acostumbrado.
I. loc. v. Amparar (lit. echar debajo del ala).
I. loc. v. Desperdiciar (lit. echar hacia acá y hacia allá).
I. loc. v. Engañar
- Diccionario
- Lema con variantes
- Verbo -squa singular transitivo
- Pasar a otro lugar
- Cognado uwa central
- Abatir
- Manuscrito 2922 BPRM
- Zambullir
- Enhiestar
- Apartar
- Ayuntar
- Borrar
- Achicar
- Manuscrito 2923 BPRM
- Pensar
- Verbo -squa transitivo
- Perder
- Apartarse
- Desamparar
- Desechar
- Abrir lo que no es puerta
- Dejar
- Verbo -squa intransitivo
- masqua-tasqua
- Manuscrito 2924 BPRM
- Locución verbal
- Escoger
- Acometer
- Estar acostumbrado
- Desperdiciar
- Engañar
